دندانپزشکی در بارداری؛ لیست داروها و خدمات مجاز (راهنمای کامل)
آیا مراجعه به دندانپزشکی در دوران بارداری خطرناک است؟ پاسخ کوتاه بله است، اما با رعایت شروط خاص.
بسیاری از مادران تصور میکنند که باید ۹ ماه دنداندرد را تحمل کنند، اما رها کردن عفونت دندان خطر بسیار بیشتری برای جنین دارد تا درمان آن. در این راهنما، تمام بایدها و نبایدهای دندانپزشکی، از عکسبرداری تا بیحسی را طبق استانداردهای جهانی (FDA) بررسی میکنیم.
آیا دندانپزشکی در بارداری امن است؟ (رد باورهای غلط)
یک باور قدیمی و غلط وجود دارد که میگوید: “جنین کلسیم دندان مادر را میگیرد و باعث خرابی دندان میشود.”
حتما بخوانید: کمبود کدام ویتامین باعث پوسیدگی دندان میشود؟
این باور هیچ پایه علمی ندارد. بارداری به خودی خود باعث پوسیدگی نمیشود، بلکه سه عامل زیر دلیل اصلی خرابی دندانها در این دوران هستند:
-
افزایش مصرف شیرینیجات (ویار بارداری): تمایل به کربوهیدراتها محیط دهان را اسیدی میکند.
-
اسید معده (تهوع صبحگاهی): رفلاکس معده و تهوع باعث فرسایش مینای دندان میشود.
-
التهاب لثه (ژنژیویت بارداری): افزایش هورمون پروژسترون باعث میشود لثهها به پلاک میکروبی واکنش شدید نشان دهند که منجر به خونریزی و تورم میشود.
نکته طلایی: اگر دچار تهوع شدید، بلافاصله مسواک نزنید! این کار باعث سایش مینای دندانِ نرم شده میشود. ابتدا دهان را با آب یا محلول آب و جوششیرین بشویید تا اسید خنثی شود.
بهترین زمان مراجعه به دندانپزشکی (تفکیک سه ماههها)
زمانبندی در دندانپزشکی بارداری حیاتی است. ما دوران بارداری را به سه بخش تقسیم میکنیم:
۱. سه ماهه اول (The First Trimester): دوران پرخطر
در این دوره (هفته ۱ تا ۱۳)، ارگانهای حیاتی جنین (مانند قلب و مغز) در حال شکلگیری هستند (Organogenesis).
-
اقدام مجاز: فقط درمانهای اورژانسی و کنترل درد.
-
ممنوعیت: تمام درمانهای زیبایی و غیرضروری باید به تعویق بیفتند تا ریسک سقط جنین به حداقل برسد.
۲. سه ماهه دوم (The Second Trimester): زمان طلایی درمان
امنترین زمان برای انجام کارهای دندانپزشکی (پر کردن، عصبکشی و جرمگیری) سه ماهه دوم (هفته ۱۴ تا ۲۷) است. در این دوره جنین به ثبات رسیده و مادر هنوز وزن زیادی نگرفته است که نشستن روی یونیت برایش دشوار باشد.
۳. سه ماهه سوم (The Third Trimester): دشواریهای فیزیکی
در اواخر بارداری، اولویت با راحتی مادر است.
-
ریسک: خوابیدن طولانیمدت به پشت میتواند باعث فشار جنین روی بزرگسیاهرگ زیرین (Vena Cava) شده و منجر به سندرم افت فشار خون (Supine Hypotensive Syndrome) شود.
-
راهکار: اگر درمان اورژانسی لازم است، مادر باید کمی به پهلوی چپ متمایل شود تا خونرسانی به جنین مختل نشود.
لیست داروهای بیحسی و آنتیبیوتیکهای مجاز
یکی از بزرگترین نگرانیهای مادران، تأثیر داروها بر جنین است. دندانپزشکان از سیستم طبقهبندی سازمان غذا و دارو (FDA) استفاده میکنند.
جدول راهنمای دارویی دندانپزشکی در بارداری
| نوع دارو | نام دارو | وضعیت ایمنی | توضیحات مهم |
| بیحسی | لیدوکائین (Lidocaine) | ✅ مجاز (رده B) | امنترین بیحسی. معمولاً با دوز پایین آدرنالین (۱:۸۰۰۰۰) استفاده میشود. |
| بیحسی | آرتیکائین / پریلوکائین | ❌ احتیاط/ممنوع | خطر اسپاسم عروقی و زایمان زودرس. |
| آنتیبیوتیک | پنیسیلین / آموکسیسیلین | ✅ مجاز (رده B) | انتخاب اول برای درمان عفونتهای دندانی. |
| آنتیبیوتیک | تتراسایکلین (Tetracycline) | ❌ اکیداً ممنوع | باعث تغییر رنگ دائمی دندانهای جنین و نقص استخوانی میشود (رده D). |
| مسکن | استامینوفن | ✅ مجاز | بهترین گزینه برای کنترل درد. |
| مسکن | ایبوپروفن / آسپرین (NSAIDs) | ⚠️ ممنوع در ۳ ماهه سوم | خطر خونریزی و بسته شدن زودرس مجرای شریانی قلب جنین. |
حتما بخوانید: برای دندان درد در بارداری چه دارویی بخوریم؟
آیا عکسبرداری (رادیوگرافی) برای جنین ضرر دارد؟
پاسخ علمی: خیر، به شرط رعایت اصول حفاظتی.
اشعه ایکس دندانپزشکی متمرکز بر فک است و پراکندگی بسیار کمی به سمت شکم دارد. با این حال، برای اطمینان صددرصدی و رفع هرگونه نگرانی، استفاده از تجهیزات زیر در دندانپزشکی مدرن الزامی است:
-
روپوش سربی (Lead Apron): یک پوشش سنگین که روی شکم و قفسه سینه مادر قرار میگیرد و مانع عبور هرگونه اشعه میشود.
-
گردنبند تیروئیدی: برای محافظت از غده تیروئید مادر.
توصیه: با وجود ایمنی بالا، عکسبرداریهای چکاپ روتین را به بعد از زایمان موکول کنید و در بارداری فقط برای تشخیص اورژانسی از رادیوگرافی دیجیتال (که اشعه کمتری دارد) استفاده نمایید.
مشکلات رایج: تومور بارداری و التهاب لثه
تومور بارداری (Pregnancy Tumor) چیست؟
گاهی مادران متوجه یک برجستگی قرمز رنگ، شبیه به تمشک روی لثه خود میشوند که هنگام مسواک زدن خونریزی میکند. نترسید! این توده سرطانی نیست.
حتما بخوانید: درمان فوری آبسه دندان و ورم صورت چیست؟
به این ضایعه گرانولوم پیوژنیک گفته میشود که ناشی از تغییرات هورمونی و پلاک دندان است. معمولاً پس از زایمان خودبهخود ناپدید میشود. اگر تومور بزرگ شود و جویدن غذا را مختل کند، دندانپزشک میتواند با لیزر یا جراحی ساده آن را حذف کند.
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا میتوانم در بارداری دندانم را بکشم؟
بله، اگر دندان عفونی باشد و قابل نگهداری نباشد، کشیدن آن ضروری است. بهترین زمان برای این کار سه ماهه دوم است. عفونت دندان خطرناکتر از پروسه کشیدن دندان است.
۲. ایمپلنت دندان در بارداری مجاز است؟
خیر. جراحی ایمپلنت یک درمان انتخابی است و بهتر است تا بعد از زایمان صبر کنید تا فرآیند جوش خوردن استخوان (Osseointegration) تحت تأثیر تغییرات هورمونی قرار نگیرد.
۳. کارهای زیبایی مثل کامپوزیت و بلیچینگ چطور؟
توصیه میشود تمام کارهای زیبایی به بعد از دوران شیردهی موکول شود، زیرا مواد شیمیایی بلیچینگ ممکن است بلعیده شوند و لثهها نیز در بارداری ملتهب هستند که بر نتیجه زیبایی تأثیر منفی میگذارد.
