مازوخیسم به تمایل به تجربه رنج، تحقیر یا آزار در شرایط خاص گفته می‌شود. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، حدود یک نفر از هر هفت نوجوان ۱۰ تا ۱۹ ساله در جهان با یک اختلال روانی زندگی می‌کند که یکی از آن‌ها مازوخیسم است. البته هر نوع تمایل به تحمل رنج نیز به معنای بیماری روانی نیست. برای تشخیص اختلال مازوخیسم جنسی، باید معیارهای بالینی مشخصی وجود داشته باشد؛ از جمله تداوم الگو و ایجاد پریشانی روانی قابل‌توجه یا اختلال در عملکرد زندگی.
بیماری مازوخیسم چیست؟
مازوخیسم (Masochism) اصطلاحی است که در روانشناسی برای توصیف برخی الگوهای مرتبط با تجربه رنج، تحقیر یا آزار به کار می‌رود. بر اساس معیارهای تشخیصی DSM-5-TR، برای تشخیص بیماری مازوخیسم جنسی، وجود برانگیختگی جنسی مکرر و شدید مرتبط با رنج یا تحقیر، طی دست‌کم شش ماه، و نیز ایجاد پریشانی بالینی قابل‌توجه یا اختلال در عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر حوزه‌های مهم زندگی ضروری است.
| وضعیت | برداشت بالینی |
| وجود یک علاقه یا خیال بدون پریشانی یا اختلال عملکرد | به‌تنهایی نشانه اختلال نیست. |
| تداوم الگوی مرتبط با برانگیختگی جنسی همراه با پریشانی بالینی یا اختلال عملکرد | نیازمند ارزیابی تخصصی است. |
| آسیب عمدی به خود برای کنار آمدن با هیجان‌های دشوار | باید از نظر خودآزاری و مشکلات زمینه‌ای بررسی شود. |
نکته مهم این است که نبود پریشانی روانی به‌تنهایی هر رفتار پرخطر یا آسیب‌زا را بی‌خطر نمی‌کند. همچنین، اگر رفتار با اجبار، نبود رضایت یا خطر جدی آسیب همراه باشد، بررسی تخصصی اهمیت دارد.
علت مازوخیسم چیست؟
علت مازوخیسم به‌طور قطعی مشخص نشده است. پژوهش‌ها و نظریه‌های روان‌شناختی، عوامل گوناگونی را مطرح می‌کنند؛ اما شواهد درباره نقش هر عامل متفاوت است. عوامل احتمالی عبارت‌اند از:
- تجربه‌های ناخوشایند و تروما
- تنظیم هیجان و رویارویی با اضطراب و پریشانی
- احساس گناه و خودسرزنشگری
- تجربه‌های شخصی، الگوهای رابطه‌ای و عوامل روان‌شناختی
مازوخیسم را نمی‌توان صرفاً یک انتخاب ارادی ساده یا پیامد قطعی تجربه‌های کودکی در نظر گرفت. برای فهم علت در هر فرد، بررسی تاریخچه زندگی، وضعیت هیجانی و پیامدهای رفتار ضروری است. روانشناسان و روانپزشکان فعال در طبیبینو می‌توانند به صورت آنلاین یا حضوری شما را در زمینه حل چنین مشکلاتی همراهی کنند.
پزشکان متخصص psychology
تفاوت مازوخیسم و سادیسم چیست؟
اگر بخواهیم بدانیم تفاوت اصلی مازوخیسم و سادیسم چیست، باید به تجربه رنج و نقش فرد در آن توجه کنیم. در کاربرد بالینی، این دو اصطلاح به الگوهای متفاوتی از برانگیختگی جنسی مرتبط با رنج اشاره می‌کنند؛ اما در گفت‌وگوی روزمره گاهی برای توصیف رفتارهای غیردوستانه یا روابط ناسالم نیز استفاده می‌شوند.
| ویژگی | مازوخیسم | سادیسم |
| مفهوم اصلی در زمینه جنسی | برانگیختگی مرتبط با تجربه رنج یا تحقیر | برانگیختگی مرتبط با تحمیل رنج یا تحقیر |
| نقش فرد | تجربه‌کننده رنج | تحمیل‌کننده رنج |
| شرط تشخیص اختلال | وجود معیارهای تشخیصی و پریشانی یا اختلال عملکرد | وجود معیارهای تشخیصی مربوط به سادیسم جنسی |
| اهمیت رضایت | رضایت و ایمنی باید بررسی شوند | رضایت و ایمنی باید بررسی شوند |
همچنین، فردی که دیگری را آزار می‌دهد لزوماً سادیسم جنسی ندارد؛ ممکن است رفتار او با خشم، کنترل‌گری، خشونت یا عوامل دیگری ارتباط داشته باشد. تشخیص اختلال به ارزیابی تخصصی نیاز دارد.
سادومازوخیسم چیست؟
سادومازوخیسم (Sadomasochism) اصطلاحی است که به ارتباط میان الگوهای سادیستی و مازوخیستی اشاره دارد. این اصطلاح ممکن است در توصیف علایق جنسی یا برخی تعاملات مبتنی بر نقش‌های متفاوت به کار رود؛ اما وجود چنین علایقی به‌تنهایی به معنای اختلال روانی نیست.
در تعاملات میان بزرگسالان، رضایت آگاهانه، امکان پس‌گرفتن رضایت، احترام به مرزهای فردی و ایمنی اصول اساسی هستند. رضایت باید آزادانه باشد؛ ترس، تهدید، فشار روانی یا ناتوانی در اعلام مخالفت، جایگزین رضایت معتبر نمی‌شود.
حتی وجود رضایت نیز همه خطرهای جسمی را از بین نمی‌برد. رفتارهای دارای احتمال آسیب جدی یا غیرقابل‌پیش‌بینی همچنان می‌توانند خطرناک باشند. همچنین، هیچ‌کس حق ندارد به استناد علاقه شخصی خود، فرد دیگری را مجبور به پذیرش رفتار ناخواسته کند.
همچنین بخوانید: اختلال احتکار
انواع مازوخیسم یا خودآزاری
بیماری مازوخیسم را می‌توان از نظر کاربرد روان‌شناختی به چند مفهوم متفاوت تقسیم کرد. بااین‌حال، همه این مفاهیم تشخیص‌های رسمی و مستقل پزشکی نیستند.
- جنسی: برانگیختگی جنسی مرتبط با تجربه رنج یا تحقیر
- اخلاقی:مفهومی در نظریه‌های روان‌کاوی درباره خودتنبیه‌گری و قرارگرفتن در موقعیت‌های رنج‌آور
- مازوخیسم عاطفی: اصطلاحی غیررسمی برای الگوهای تکرارشونده‌ای که در آن فرد در روابط عاطفی رنج زیادی تحمل می‌کند
- خودآزاری:آسیب عمدی به خود، گاهی با هدف کنار آمدن با پریشانی هیجانی
این تفاوت‌ها اهمیت زیادی دارند. برای مثال، فردی که بارها وارد رابطه‌ای آسیب‌زا می‌شود، ممکن است با مشکلاتی مانند ترس از تنهایی، دشواری در تعیین مرزها، وابستگی ناسالم یا عزت‌نفس پایین روبه‌رو باشد. چنین الگویی را نباید بدون ارزیابی به مازوخیسم نسبت داد.
خفه کردن در سکس یا آسفیکسیشن چیست؟
آسفیکسیوفیلیا (Asphyxiophilia) به برانگیختگی جنسی مرتبط با محدودشدن تنفس و اتوآسفیکسی (Autoasphyxia) به ایجاد محدودیت تنفسی توسط خود فرد گفته می‌شود. این رفتارها می‌توانند عواقب جدی و جبران‌ناپذیری داشته باشند.
کاهش اکسیژن‌رسانی به مغز (هیپوکسی مغزی) ممکن است در مدت کوتاهی موجب از دست‌رفتن هوشیاری، آسیب دائمی مغز و اختلالات عصبی شود. همچنین، اختلال در تنفس و گردش خون می‌تواند به ایست قلبی و مرگ ناگهانی منجر شود. این پیامدها غیرقابل‌پیش‌بینی‌اند و هیچ روش قابل‌اعتمادی برای انجام ایمن این رفتارها وجود ندارد.
در صورت بروز اختلال تنفس یا کاهش هوشیاری پس از چنین اتفاقی، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
پزشکان متخصص psychology
مازوخیسم اخلاقی چیست؟
مازوخیسم اخلاقی (Moral Masochism) مفهومی در روان‌کاوی است که به الگوهای خودتنبیه‌گرانه اشاره دارد؛ یعنی فرد به‌طور مکرر خود را در موقعیت‌های شکست، محرومیت یا رنج قرار می‌دهد.
برای مثال، ممکن است فرد دائماً خود را مقصر بداند، مسئولیت اشتباهات دیگران را بپذیرد یا نیازهای خود را نادیده بگیرد. در نظریه روان‌کاوی، احساس گناه ناخودآگاه یکی از توضیحات احتمالی این رفتارهاست، اما علت قطعی و اثبات‌شده‌ای برای همه موارد نیست.
مازوخیسم در کودکان چگونه است؟
رفتارهای آسیب‌رسان یا خودسرزنشگرانه در کودکان را نباید مازوخیسم تلقی کرد. این رفتارها ممکن است با اضطراب، فشار روانی، تجربه آزار، تعارض خانوادگی یا دشواری در مدیریت هیجان‌ها مرتبط باشند.
تشخیص اختلال مازوخیسم جنسی در کودکان نباید بر اساس این رفتارها انجام شود. اگر کودک مکرراً به خود آسیب می‌رساند یا خود را سزاوار تنبیه می‌داند، باید توسط روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک ارزیابی شود. سرزنش و برچسب‌زدن ممکن است وضعیت را دشوارتر کند.
علائم مازوخیسم چیست؟
علائم مازوخیسم به نوع تمایل، زمینه بروز آن و تأثیری که بر زندگی فرد می‌گذارد بستگی دارند. یک علاقه یا رفتار منفرد برای تشخیص کافی نیست و باید میان مازوخیسم جنسی، خودآزاری و الگوهای خودتنبیه‌گرانه تفاوت گذاشت.
نشانه‌های فکری و هیجانی
- اشتغال ذهنی مکرر با رنج یا تحقیر در زمینه مرتبط با الگوی مورد بررسی؛
- احساس گناه یا خودسرزنشگری شدید در برخی الگوهای خودتنبیه‌گرانه؛
- تجربه پریشانی روانی یا تعارض درونی مرتبط با تمایلات یا رفتارها؛
- دشواری در مدیریت هیجان‌ها که ممکن است با خودآزاری همراه باشد.
نشانه‌های رفتاری
- تکرار رفتارهایی که با الگوی مورد بررسی ارتباط دارند؛
- قرارگرفتن مکرر در موقعیت‌های آسیب‌زا، باوجود پیامدهای منفی آن‌ها؛
- دشواری در تغییر رفتار، حتی زمانی که بر روابط یا عملکرد روزانه اثر می‌گذارد؛
- استفاده از رفتارهای آسیب‌رسان برای مقابله با احساسات دشوار.
نشانه‌های جسمی
در مازوخیسم به‌خودی‌خود نشانه جسمی اختصاصی و قابل‌اعتمادی وجود ندارد. آسیب‌های جسمی ممکن است در اثر برخی رفتارهای آسیب‌رسان رخ دهند، اما وجود آسیب به‌تنهایی تشخیص مازوخیسم را ثابت نمی‌کند.
تشخیص مازوخیسم یا آزارخواهی: چگونه بفهمیم مازوخیسم داریم؟
تشخیص مازوخیسم به بررسی نوع تمایلات، مدت تداوم آن‌ها و تأثیرشان بر زندگی فرد نیاز دارد. داشتن یک علاقه یا تجربه گذرا به‌تنهایی نشانه اختلال نیست.
برای تشخیص اختلال مازوخیسم جنسی، متخصص معیارهای DSM-5-TR، از جمله تداوم تمایلات به مدت حداقل شش ماه و وجود پریشانی روانی قابل‌توجه یا اختلال در عملکرد را بررسی می‌کند. خودآزاری نیز نیازمند ارزیابی جداگانه است.
تست بیماری مازوخیسم
هیچ تست آنلاین ساده‌ای نمی‌تواند اختلال مازوخیسم را تشخیص دهد. پرسش‌نامه‌ها ممکن است برای ارزیابی اولیه مفید باشند، اما تشخیص به مصاحبه بالینی و بررسی وضعیت فرد توسط متخصص نیاز دارد. برای شروع درمان همین حالا نوبت خود را از سامانه طبیبنو دریافت نمایید.
درمان مازوخیسم
درمان مازوخیسم به نوع مشکل، شدت علائم، میزان پریشانی و وجود رفتارهای آسیب‌رسان بستگی دارد. همه افرادی که تمایلات مازوخیستی دارند به درمان نیاز ندارند؛ هدف درمان، کاهش رنج روانی، بهبود عملکرد و پیشگیری از آسیب است. مهم‌ترین راهکارها عبارتند از:
- روان‌درمانی: به شناخت الگوهای فکری و رفتاری، مدیریت هیجان‌ها و بهبود روابط کمک می‌کند.
- درمان دارویی: داروی اختصاصی برای همه انواع مازوخیسم وجود ندارد. روان‌پزشک ممکن است در شرایط خاص، داروهایی مانند مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRIs) را برای مشکلات هم‌زمان یا برخی علائم تجویز کند.
- درمان خودآزاری: بر شناسایی عوامل محرک، تقویت مهارت‌های مدیریت هیجان و کاهش خطر آسیب تمرکز دارد.
روان درمانی یا سایکوتراپی خودآزاری
روان‌درمانی به فرد کمک می‌کند عوامل زمینه‌ای رفتارهای آسیب‌رسان را بشناسد و روش‌های سالم‌تری برای مدیریت هیجان‌ها پیدا کند.
- درمان شناختی رفتاری (CBT): به شناسایی افکار آسیب‌زا و تغییر الگوهای رفتاری کمک می‌کند.
- روان‌درمانی روان‌پویشی: بر بررسی تعارض‌های هیجانی و الگوهای تکرارشونده روابط تمرکز دارد.
انتخاب روش درمان به شرایط و نیازهای هر فرد بستگی دارد.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به دکتر
مازوخیسم همیشه به معنای بیماری نیست؛ اما اگر تمایلات یا رفتارهای مرتبط با آن موجب پریشانی روانی، اختلال در زندگی یا خطر آسیب شوند، مراجعه به روان‌شناس بالینی یا روان‌پزشک توصیه می‌شود. تشخیص به‌موقع و درمان متناسب می‌تواند به بهبود سلامت روان و کیفیت زندگی کمک کند. اگر خودتا یا یکی از نزدیکان مشکوک به این اختلال است، می‌توانید نوبت ویزیت حضوری، آنلاین یا تلفنی خود را به کمک سامانه طبیبینو از بهترین متخصصان ایران دریافت نمایید.
پزشکان متخصص psychology
سوالات متداول
بیماری مازوخیسم چیه؟
مازوخیسم به تمایلات مرتبط با تجربه رنج یا تحقیر گفته می‌شود. این تمایلات به‌تنهایی بیماری نیستند و تشخیص اختلال به وجود معیارهای بالینی مشخص نیاز دارد.
آیا مازوخیسم قابل درمان است؟
در صورت ایجاد پریشانی روانی یا اختلال در زندگی، روان‌درمانی و در شرایط خاص درمان دارویی می‌توانند کمک‌کننده باشند.
https://www.calm.com/blog/what-is-a-masochist
https://www.icliniq.com/articles/emotional-and-mental-health/masochism
