فریز تخمک یکی از روشهای حفظ باروری است که به زنان امکان میدهد تخمکهای خود را در سنین پایینتر ذخیره کنند و در صورت تمایل، سالها بعد برای بارداری از آنها استفاده کنند. بر اساس آمار سازمان باروری و جنینشناسی انسانی بریتانیا (HFEA)، میانگین سن زنانی که در سال ۲۰۲۳ تخمکهای خود را فریز کردهاند، ۳۵ سال بوده است؛ درحالیکه میانگین سن استفاده از تخمکهای منجمدشده ۴۰ سال گزارش شده است. این روش بهویژه برای افرادی اهمیت دارد که به دلایل پزشکی، شرایط زندگی یا برنامههای شخصی، قصد بارداری در زمان حاضر را ندارند.
فریز تخمک چیست؟
فریز تخمک یا انجماد تخمک (Oocyte Cryopreservation) یکی از روشهای کمکباروری و حفظ باروری زنان است. در این فرآیند، تخمکهای بالغ از تخمدان استخراج و بدون لقاح با اسپرم منجمد میشوند تا در زمان موردنظر فرد، پس از ذوب شدن، برای تشکیل جنین استفاده شوند.
در روش رایج امروزی، از فناوری انجماد شیشهای یا ویترفیکیشن استفاده میشود. این فناوری با سرد کردن بسیار سریع تخمک و استفاده از محلولهای محافظ انجماد، احتمال تشکیل بلورهای یخ و آسیب به ساختار سلولی را کاهش میدهد.
عمل فریز تخمک چگونه انجام میشود؟
مراحل فریز تخمک معمولاً حدود ۲ تا ۳ هفته طول میکشد. این فرآیند شامل ارزیابی اولیه، تحریک تخمدان، استخراج تخمک و انجماد آن در آزمایشگاه است.
۱. معاینه پزشکی
در اولین مرحله، متخصص زنان و فلوشیپ ناباروری یا دکتر فریز تخمک وضعیت باروری فرد را بررسی میکند. سوابق پزشکی، نظم چرخه قاعدگی، سابقه جراحی تخمدان، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی در این ارزیابی اهمیت دارند. همچنین با آزمایشهای هورمونی و سونوگرافی، ذخیره تخمدان و پاسخ احتمالی آن به داروهای تحریک بررسی میشود.
۲. تحریک تخمدان
در چرخه طبیعی قاعدگی، معمولاً یک تخمک به بلوغ میرسد؛ اما برای فریز تخمک، هدف جمعآوری چند تخمک بالغ در یک چرخه است. به همین دلیل، پزشک داروهای هورمونی حاوی گنادوتروپینها، مانند FSH و در برخی پروتکلها LH، تجویز میکند. این داروها رشد همزمان چند فولیکول را تحریک میکنند.
این مرحله معمولاً حدود ۸ تا ۱۲ روز طول میکشد و در این مدت، رشد فولیکولها با سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایش خون پایش میشود. پس از رسیدن فولیکولها به مرحله مناسب، داروی نهایی بلوغ تخمک تجویز خواهد شد.
۳. استخراج تخمک
حدود ۳۴ تا ۳۶ ساعت پس از تزریق داروی نهایی بلوغ، تخمککشی یا پانکچر انجام میشود. این اقدام معمولاً تحت آرامبخشی یا بیهوشی کوتاهمدت صورت میگیرد. پزشک با هدایت سونوگرافی، سوزن مخصوص را از مسیر واژن به فولیکولهای تخمدان هدایت میکند و مایع فولیکولی حاوی تخمک را خارج میکند. این فرآیند معمولاً حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه زمان میبرد و به برش جراحی روی شکم نیاز ندارد.
۴. انجماد تخمک
مایع استخراجشده به آزمایشگاه جنینشناسی منتقل میشود. جنینشناس تخمکها را شناسایی کرده و وضعیت بلوغ آنها را بررسی میکند. تخمکهای بالغ و مناسب، با استفاده از روش ویترفیکیشن منجمد میشوند. سپس در مخازن مخصوص حاوی نیتروژن مایع، در دمای حدود منفی ۱۹۶ درجه سانتیگراد نگهداری خواهند شد.
علت فریز کردن تخمک چیست؟
فریز تخمک با دو هدف اصلی انجام میشود: حفظ باروری به دلایل پزشکی و افزایش فرصت تصمیمگیری برای بارداری در آینده. مهمترین دلایل انجام این روش عبارتاند از:
- به تعویق انداختن بارداری به دلایل اجتماعی و فردی
- ابتلا به سرطان و نیاز به شیمی درمانی
- بیماریهای زنان مانند اندومتریوز شدید یا جراحی تخمدان
- بیماریهای خود ایمنی
- سابقه خانوادگی یائسگی زودرس و اختلالات ژنتیکی
[doctor_list specialty=”obstetrics-gynecology”]
فریز تخمک دختر مجرد
فریز تخمک برای زنان مجرد نیز از نظر فنی امکانپذیر است؛ زیرا در این روش، تخمک بدون لقاح با اسپرم منجمد میشود. بنابراین، برای انجام مرحله انجماد نیازی به تشکیل جنین نیست. روش تخمککشی از مسیر شکم (Transabdominal Oocyte Retrieval) بدون آسیب به پرده بکارت این فرایند را امکانپذیر میسازد.
عوارض فریز تخمک چیست؟
فریز تخمک در مراکز تخصصی معمولاً روشی کمخطر محسوب میشود؛ اما مانند سایر اقدامات پزشکی، احتمال بروز عوارض وجود دارد. این عوارض را میتوان به دو گروه اصلی تقسیم کرد:
۱. عوارض خفیف و شایع
بیشتر عوارض اولیه به داروهای تحریک تخمدان مربوط هستند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- نفخ و احساس پری شکم
- گرفتگی یا درد خفیف زیر شکم
- حساسیت پستانها
- سردرد و خستگی
- تغییرات موقت خلقوخو
- لکهبینی خفیف
این علائم معمولاً موقتی هستند و با پایان دوره تحریک تخمدان و بهبود وضعیت هورمونی کاهش مییابند.
۲. سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS)
ر این وضعیت، تخمدانها بیش از حد به داروهای هورمونی پاسخ میدهند و بزرگ میشوند. همچنین ممکن است مایع از رگها به فضای خارج عروقی نشت کند. علائم آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
- افزایش قابل توجه نفخ و حجم شکم
- درد شکمی
- تهوع و استفراغ
- افزایش سریع وزن ناشی از تجمع مایعات
- کاهش حجم ادرار
ریسکهای نادری مانند عفونت یا خونریزی نیز مطرح هستند که در صورت مراجعه به کلینیکهای تخصصی احتمال آنها به حداقل میرسد. در سامانه طبیبینو میتوانید از دیدگاه سایر مراجعین درباره درمانگاه و پزشکان استفاده کنید.

چطور باید برای عمل فریز کردن تخمک آماده شویم؟
آمادگی پیش از فریز تخمک به بررسی وضعیت سلامت، ارزیابی داروهای مصرفی و رعایت توصیههای تیم درمان بستگی دارد. مهمترین اقدامات پیش از شروع فرآیند عبارتاند از:
- ارائه سوابق پزشکی به خصوص موارد مربوط به بیماری زنان
- ترک دخانیات و رعایت رژیم غذایی متعادل
- خواب کافی
- بررسی داروها و مکملها
- هماهنگی برای روز تخمک کشی و داشتن همراه
مصرف آنتیاکسیدانها، مکملها یا رژیمهای خاص را نباید بهعنوان راه تضمینکننده افزایش کیفیت تخمک در نظر گرفت. استفاده از هر مکمل باید با نظر پزشک باشد.
آزمایشاتی که قبل از فریز تخمک انجام می شود
پیش از شروع تحریک تخمدان، پزشک برای بررسی ذخیره تخمدان، پیشبینی پاسخ به داروها و ارزیابی سلامت عمومی، آزمایشها و بررسیهای لازم را درخواست میکند.
| آزمایش یا بررسی | هدف |
| AMH (هورمون آنتیمولرین) | برآورد ذخیره تخمدان و پیشبینی پاسخ به تحریک |
| سونوگرافی و شمارش AFC | بررسی تعداد فولیکولهای آنترال |
| FSH و استرادیول | ارزیابی هورمونی در صورت نیاز بالینی |
| TSH | بررسی عملکرد تیروئید در صورت وجود اندیکاسیون |
| پرولاکتین | در صورت اختلالات قاعدگی یا علائم مرتبط |
| آزمایش HIV و هپاتیت B و C | غربالگری عفونتها و رعایت الزامات آزمایشگاه |
بهترین سن برای فریز تخمک کدام است و در چه سنی میتوان انجام داد؟
بهترین زمان فریز تخمک معمولاً پیش از ۳۵ سالگی است؛ زیرا با افزایش سن، تعداد و کیفیت تخمکها کاهش مییابد. بااینحال، زمان مناسب به شرایط فرد و ذخیره تخمدان بستگی دارد.
- زیر ۲۵ سال: معمولاً کیفیت تخمکها مطلوب است و در زنان سالم ضرورتی برای فریز انتخابی وجود ندارد؛ مگر در شرایط پزشکی خاص.
- بین ۲۵ تا ۳۰ سال: از نظر کیفیت تخمک، بازه مطلوبی برای حفظ باروری محسوب میشود.
- بین ۳۱ تا ۳۸ سال: فریز تخمک همچنان امکانپذیر است؛ اما بهویژه پس از ۳۵ سالگی، کاهش کیفیت و تعداد تخمکها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
- بیشتر از ۳۹ سال: شانس موفقیت کاهش مییابد و ممکن است برای ذخیره تعداد کافی تخمک بالغ، به چند چرخه درمانی نیاز باشد.
اهمیت سن در تعیین میزان موفقیت باروری با تخمک فریز شده
با افزایش سن، علاوه بر کاهش تعداد تخمکها، احتمال اختلالات کروموزومی نیز افزایش پیدا میکند. این تغییرات میتوانند احتمال تشکیل جنین سالم را کاهش دهند و خطر سقط جنین را افزایش دهند. برای مثال، تخمک منجمدشده در ۳۲سالگی، از نظر سن زیستی تخمک با تخمکی که در ۴۰سالگی استخراج شده، تفاوت دارد؛ حتی اگر هر دو در ۴۰سالگی برای بارداری استفاده شوند.
چه مدت میتوان تخمکها را برای IVF فریز کرد؟
تخمکهای منجمدشده در مخازن نیتروژن مایع و دمای بسیار پایین نگهداری میشوند. در این شرایط، فعالیتهای زیستی سلول تقریباً متوقف میشود و افزایش مدت نگهداری به معنای افزایش سن زیستی تخمک نیست. شواهد موجود نشان میدهند که نگهداری طولانیتر لزوماً باعث افت کیفیت تخمک نمیشود؛ اما دادههای مربوط به دورههای بسیار طولانی همچنان محدود هستند.
میزان موفقیت بارداری در فریز تخمک چقدر است؟
موفقیت فریز تخمک به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ اما دو عامل اصلی عبارتاند از:
۱. سن فرد هنگام استخراج و انجماد تخمکها.
۲. تعداد تخمکهای بالغ و مناسبی که منجمد شدهاند.
چطور بعد از فریز کردن تخمک میتوان بچهدار شد؟
برای استفاده از تخمکهای منجمدشده، باید آنها را از مخزن نگهداری خارج کرد و مراحل لقاح آزمایشگاهی را انجام داد. این فرآیند معمولاً شامل چهار مرحله است:
۱. ذوب تخمکها: تخمکهای منجمدشده از حالت انجماد خارج میشوند.
۲. لقاح با اسپرم: تخمکهای سالم با روش ICSI و تزریق مستقیم اسپرم بارور میشوند.
۳. رشد جنین: جنینها به مدت ۳ تا ۵ روز در آزمایشگاه کشت داده میشوند.
۴. انتقال جنین: پس از آمادهسازی رحم، جنین مناسب به داخل رحم منتقل میشود.

ریسکهای فریز تخمک چیست؟
علاوه بر عوارض جسمی احتمالی، فریز تخمک محدودیتهایی دارد که آگاهی از آنها پیش از شروع درمان ضروری است. مهمترین ریسکها عبارتاند از:
- پاسخ ضعیف تخمدان: استخراج تعداد تخمک کمتر از حد انتظار.
- لغو چرخه درمان: بهدلیل پاسخ نامناسب تخمدان یا مشکلات پزشکی.
- آسیب هنگام ذوب: زنده نماندن برخی تخمکها پس از خروج از انجماد.
- شکست لقاح: بارور نشدن برخی تخمکها با اسپرم.
- عدم تشکیل جنین مناسب: تبدیل نشدن برخی تخمکهای بارورشده به جنین قابل انتقال.
- شکست لانهگزینی: عدم استقرار جنین در رحم و وقوع بارداری
مراقبت های بعد فریز تخمک
پس از اتمام فرآیند انجماد، مراقبت خاصی برای خود تخمکها در بدن فرد وجود ندارد؛ زیرا تخمکها در آزمایشگاه نگهداری میشوند. توصیههای مراقبتی مربوط به دوره پس از تخمککشی و بهبود تخمدانهاست. مهمترین توصیهها عبارتاند از:
- استراحت: در روز تخمککشی استراحت کنید و تا ۲۴ ساعت رانندگی نکنید.
- فعالیت بدنی: چند روز از ورزش سنگین و بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید.
- مصرف مایعات: آب کافی بنوشید و توصیههای پزشک را رعایت کنید.
- مصرف دارو: داروهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید.
- خودداری موقت از برقراری رابطه جنسی تا فروکش کردن تورم تخمدانها و آغاز پریود بعدی.
علائم شایع بعد از تخمککشی
پس از تخمککشی، ممکن است برخی علائم جسمی خفیف ایجاد شوند. این علائم معمولاً به دلیل تحریک هورمونی، بزرگ شدن موقت تخمدانها و انجام فرآیند استخراج تخمک هستند. شایعترین علائم عبارتاند از:
- احساس سنگینی و پری در قسمت تحتانی شکم
- درد و گرفتگی خفیف شبیه درد قاعدگی
- نفخ شکم
- لکهبینی یا ترشحات صورتیرنگ
- خستگی و احساس ضعف موقت
هزینه فریز تخمک چقدر است؟
هزینه فریز تخمک به عوامل مختلفی بستگی دارد. برای برآورد دقیق هزینه فریز تخمک، باید اجزای مختلف این فرآیند را در نظر گرفت:
| بخش درمان | هزینههای مربوط |
| بررسی اولیه | ویزیت متخصص، آزمایشهای هورمونی و سونوگرافی |
| تحریک تخمدان | داروهای هورمونی و تزریقی |
| پایش درمان | سونوگرافیها و آزمایشهای دورهای |
| تخمککشی | طریقه فریز تخمک، هزینه اتاق عمل، بیهوشی و خدمات پزشکی |
| انجماد | خدمات آزمایشگاه جنینشناسی و مواد مصرفی |
| نگهداری | هزینه سالانه یا دورهای مخازن انجماد |
| استفاده در آینده | ذوب تخمک، لقاح آزمایشگاهی و انتقال جنین |
علائم بعد از تخمککشی تا چند روز ادامه دارند؟
دردهای خفیف شکمی و لکهبینی معمولاً طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت پس از تخمککشی کاهش پیدا میکنند. نفخ و احساس سنگینی ممکن است چند روز بیشتر ادامه داشته باشند. در بسیاری از افراد، قاعدگی بعدی حدود یک تا دو هفته پس از تخمککشی اتفاق میافتد و علائم نیز بهتدریج فروکش میکنند.
اگر درد، نفخ یا خونریزی بهجای کاهش، شدیدتر شود یا با علائم غیرطبیعی همراه باشد، لازم است با پزشک تماس گرفته شود.
بیشتر بخوانید: تربیت فرزند
تفاوت فریز تخمک و فریز جنین چیست؟
فریز تخمک و فریز جنین هر دو از روشهای حفظ باروری هستند؛ اما تفاوت اصلی آنها در مرحلهای است که فرآیند انجماد انجام میشود.
| معیار مقایسه | فریز تخمک | فریز جنین |
| وضعیت سلول | تخمک بارور نشده | تخمک بارورشده و در حال رشد |
| نیاز به اسپرم | ندارد | دارد |
| زمان لقاح | در آینده | پیش از انجماد |
| کاربرد | حفظ امکان انتخاب اسپرم در آینده | نگهداری جنین تشکیلشده برای استفاده بعدی |
| افراد متقاضی | افرادی که فعلاً قصد تشکیل جنین ندارند | افرادی که با اسپرم در دسترس، جنین تشکیل دادهاند |
در فریز تخمک، فرد میتواند تصمیمگیری درباره منبع اسپرم را به آینده موکول کند. در مقابل، در فریز جنین، لقاح پیش از انجماد انجام شده و جنین حاصل ذخیره میشود.
از نظر آزمایشگاهی، هر دو روش با فناوریهای پیشرفته انجماد انجام میشوند. بااینحال، میزان بقای تخمک و جنین پس از ذوب و احتمال موفقیت درمان به عوامل مختلفی وابسته است و نمیتوان بدون بررسی شرایط، یکی را برای همه افراد موفقتر دانست.
چه زمان به پزشک مراجعه کنیم؟
اگرچه بیشتر افراد پس از تخمککشی فقط علائم خفیف و موقت را تجربه میکنند، برخی نشانهها میتوانند بیانگر عوارض جدیتر باشند و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، باید سریعاً با مرکز درمانی تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید:
- درد شدید، مداوم یا رو به افزایش در شکم و لگن
- افزایش قابل توجه حجم شکم یا نفخ شدید
- تهوع و استفراغ مداوم
- کاهش واضح حجم ادرار
- سرگیجه شدید یا احساس غش
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه
- خونریزی شدید واژینال
- تب ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر
در صورت عدم امکان به مراجعه حضوری میتوانید به صورت آنلاین و تلفنی نوبت ویزیت خود را در طبیبینو ثبت نمایید و با پزشکان در ارتباط باشید.
فریز تخمک در ایران انجام میشود؟
بله. فریز تخمک در برخی مراکز تخصصی درمان ناباروری ایران انجام میشود. این مراکز با استفاده از تجهیزات آزمایشگاه جنینشناسی و مخازن نگهداری نیتروژن مایع، امکان استخراج، انجماد و ذخیره تخمک را فراهم میکنند. انجام این روش برای دختران مجرد و زنان نیازمند حفظ باروری، با رعایت کلیه ضوابط پزشکی، اخلاقی و حقوقی به طور روزمره توسط تیمهای فلوشیپ نازایی با موفقیت بالا اجرا میشود.
تصمیمگیری برای فریز تخمک و ارزیابی زمان طلایی حفظ باروری نیازمند بررسی دقیق سوابق بالینی و انجام آزمایشهای تخصصی توسط پزشکان مجرب است. اگر قصد آگاهی از وضعیت ذخیره تخمدان خود را دارید یا میخواهید فرآیند انجماد تخمک را آغاز کنید، میتوانید از طریق سامانه طبیبینو به جمعی از بهترین متخصصان زنان، زایمان و ناباروری سراسر کشور دسترسی داشته باشید و در سریعترین زمان ممکن، نوبت ویزیت حضوری یا مشاوره پزشکی خود را در سایت طبیبینو رزرو کنید.
[doctor_list specialty=”obstetrics-gynecology”]
سوالات متداول
آیا تخمک فریز شده تاریخ انقضا دارد؟
خیر؛ نگهداری استاندارد، تاریخ انقضای زیستی مشخصی ندارد.
آیا فریز ۱۵ تا ۲۰ تخمک برای بارداری کافی است؟
ممکن است کافی باشد، اما موفقیت به سن و کیفیت تخمکها بستگی دارد.
آیا بیمه هزینه فریز تخمک را پرداخت میکند؟
بسته به نوع بیمه و علت فریز، ممکن است بخشی از هزینه پوشش داده شود.
https://en.wikipedia.org/wiki/Oocyte_cryopreservation
https://www.pfcla.com/blog/what-is-egg-freezing?lnsg=lnsg_01a1cbcc-c801-738f-9b15-f89d88623d1f





