سرطان لنفوم چیست؟ معرفی انواع بیماری یا سرطان غدد لنفاوی

سرطان لنفوم (Lymphoma) نوعی سرطان خون و سیستم لنفاوی است که در اثر رشد غیرطبیعی لنفوسیت‌ها (نوعی گلبول سفید) ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند در غدد لنفاوی، طحال، مغز استخوان و سایر اندام‌های بدن بروز کند. بر اساس داده‌های SEER، لنفوم غیرهوچکین یکی از شایع‌ترین سرطان‌های خون و سیستم لنفاوی در جهان محسوب می‌شود و میزان بروز آن حدود ۱۸.۷ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت گزارش شده است. (منبع)

موضوع	پاسخ کوتاه
سرطان لنفوم چیست؟	سرطان سلول‌های لنفاوی و بخشی از سیستم ایمنی بدن
شایع‌ترین علامت چیست؟	بزرگ شدن بدون درد غدد لنفاوی
آیا درمان دارد؟	بله؛ بسیاری از انواع لنفوم با درمان مناسب قابل کنترل یا درمان هستند
آیا همه لنفوم‌ها خطرناک‌اند؟	خیر؛ برخی انواع رشد بسیار آهسته‌ای دارند

سیستم لنفاوی چیست؟

سیستم لنفاوی بخشی از سیستم ایمنی بدن است که وظیفه دفاع در برابر عفونت‌ها، ویروس‌ها و سلول‌های غیرطبیعی را برعهده دارد. این سیستم از شبکه‌ای از عروق لنفاوی، غدد لنفاوی، طحال، لوزه‌ها، تیموس و مغز استخوان تشکیل شده است.

درون این شبکه مایعی شفاف به نام «لنف» جریان دارد که حاوی لنفوسیت‌ها و سایر سلول‌های ایمنی است. لنف مواد زائد، میکروب‌ها و سلول‌های آسیب‌دیده را جمع‌آوری کرده و به گردش خون بازمی‌گرداند. مهم‌ترین وظایف سیستم لنفاوی عبارت‌اند از:

• مبارزه با عفونت‌ها
• تولید و انتقال سلول‌های ایمنی
• تخلیه مایعات اضافی از بافت‌ها
• کمک به جذب برخی چربی‌ها از روده

سرطان لنفوم چیست؟

سرطان لنفوم نوعی سرطان دستگاه ایمنی و خون است که از لنفوسیت‌ها (سلول‌های سفید خون) منشأ می‌گیرد. در این بیماری، لنفوسیت‌ها به جای مرگ طبیعی، به رشد و تکثیر ادامه می‌دهند و در غدد لنفاوی یا سایر اندام‌ها تجمع پیدا می‌کنند. این سلول‌های غیرطبیعی می‌توانند در بخش‌های مختلف بدن از جمله موارد زیر تجمع پیدا کنند و عملکرد طبیعی سیستم ایمنی را مختل سازند:

• غدد لنفاوی
• طحال
• تیموس
• مغز استخوان
• دستگاه گوارش
• پوست
• مغز

بزرگ شدن غدد لنفاوی همیشه به معنای سرطان نیست. بسیاری از عفونت‌ها و بیماری‌های التهابی نیز می‌توانند باعث تورم موقت غدد شوند. از نظر رفتار بیولوژیک، لنفوم‌ها به دو گروه کلی تقسیم می‌شوند:

• لنفوم‌های کم‌تهاجم (Indolent): رشد آهسته دارند و گاهی سال‌ها بدون علامت باقی می‌مانند.
• لنفوم‌های تهاجمی (Aggressive): رشد سریع‌تری داشته و نیازمند درمان فوری هستند.

در مراحل پیشرفته، سلول‌های سرطانی ممکن است به کبد، ریه، مغز استخوان یا سایر اندام‌ها نیز گسترش پیدا کنند.

علائم بیماری لنفوم

علائم سرطان غدد لنفاوی بسته به نوع بیماری، محل درگیری و مرحله سرطان متفاوت است. با این حال نشانه‌های زیر در اکثر بیماران مشاهده می‌شوند:

• تورم بدون درد غدد لنفاوی گردن، زیربغل یا کشاله ران
• خستگی شدید و مداوم
• تب طولانی‌مدت بدون علت مشخص
• تعریق شدید شبانه
• کاهش وزن ناخواسته
• خارش منتشر پوست
• ضعف عمومی بدن

علائم ناشی از درگیری اندام‌ها با سرطان لنفوم

اگر لنفوم در اندام‌های خاصی ایجاد شود، ممکن است علائم زیر ظاهر شوند:

محل درگیری	علائم احتمالی
قفسه سینه	سرفه، تنگی نفس، درد قفسه سینه
شکم	نفخ، درد شکم، سیری زودرس
مغز	نفخ، درد شکم، سیری زودرس
پوست	لکه، پلاک یا توده‌های پوستی
پاها	تورم و احساس سنگینی پا

علت بیماری لنفوم

علت اصلی بیماری لنفوم بروز جهش‌های ژنتیکی در DNA لنفوسیت‌ها است. این جهش‌ها باعث می‌شوند سلول‌های غیرطبیعی به جای مرگ طبیعی، به تکثیر خود ادامه دهند. با وجود اینکه علت دقیق همه موارد لنفوم مشخص نیست، موارد زیر به عنوان عوامل خطر شناخته شده‌اند.

• افزایش سن
• سابقه خانوادگی لنفوم
• ضعف سیستم ایمنی
• ابتلا به HIV/AIDS
• مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی
• برخی بیماری‌های خودایمنی
• تماس طولانی با برخی آفت‌کش‌ها و مواد شیمیایی
• عفونت با ویروس اپشتین بار (EBV)
• عفونت HTLV-1
• عفونت هلیکوباکتر پیلوری در برخی لنفوم‌های معده

در سایت مایو کلینیک می‌خوانیم: 

“سیستم ایمنی ضعیف، بیماری خودایمنی یا ابتلا به بیماری که سیستم ایمنی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، می‌تواند خطر ابتلا به لنفوم را افزایش دهد. این بیماری‌ها ممکن است شامل آرتریت روماتوئید، لوپوس اریتماتوز سیستمیک، بیماری التهابی روده و موارد دیگر باشد. سیستم ایمنی بدن همچنین ممکن است پس از پیوند عضو تضعیف شود.”

آیا واکسن کرونا باعث سرطان لنفوم می‌شود؟

هیچ مدرک علمی معتبری نشان نداده است که واکسن‌های کرونا باعث ایجاد لنفوم شوند. در برخی افراد، پس از تزریق واکسن ممکن است غدد لنفاوی زیر بغل یا گردن به طور موقت متورم شوند که واکنش طبیعی سیستم ایمنی است و معمولاً طی چند هفته برطرف خواهد شد.

تشخیص بیماری لنفوم

تشخیص لنفوم با کنار هم قرار دادن نتایج معاینه، آزمایش‌ها و نمونه‌برداری انجام می‌شود. پزشک معمولاً از روش‌های زیر برای تأیید بیماری استفاده می‌کند:

• معاینه بالینی: بررسی غدد لنفاوی متورم، طحال و سایر علائم مشکوک.
• آزمایش خون: ارزیابی تعداد سلول‌های خونی، شاخص‌های التهابی و عملکرد اندام‌ها.
• تصویربرداری: سی‌تی‌اسکن، MRI یا PET-CT برای تعیین محل و میزان گسترش بیماری.
• نمونه‌برداری (بیوپسی): مهم‌ترین و قطعی‌ترین روش تشخیص که نوع دقیق لنفوم را مشخص می‌کند.
• بررسی مغز استخوان و تست‌های ژنتیکی: در برخی بیماران برای تعیین مرحله بیماری و انتخاب بهترین روش درمان انجام می‌شود.

انواع سرطان لنفوم

لنفوم یک بیماری واحد نیست؛ بلکه بیش از ۷۰ زیرگروه مختلف دارد که بر اساس نوع سلول درگیر، سرعت رشد و محل بروز طبقه‌بندی می‌شوند. شناخت دقیق نوع لنفوم از طریق بررسی پاتولوژی، ایمونوهیستوشیمی و گاهی تست‌های ژنتیکی انجام می‌شود و نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب روش درمان سرطان لنفوم و همچنین پیش‌بینی روند بیماری و احتمال بهبود بیمار دارد.

سرطان لنفوم هوچکین چیست؟ 

اگر برای شما هم سوال است که سرطان لنفوم هوچکین چیست؟ باید بدانید لنفوم هوچکین (Hodgkin Lymphoma) با وجود سلول‌های غیرطبیعی رید-استرنبرگ (Reed-Sternberg) در نمونه‌برداری شناخته می‌شود. این نوع بیشتر در سنین ۲۰ تا ۴۰ سال و سپس بعد از ۵۵ سالگی دیده می‌شود. لنفوم هوچکین در مقایسه با بسیاری از بدخیمی‌های لنفاوی، یکی از قابل‌درمان‌ترین انواع سرطان‌های خون به شمار می‌رود و در صورت تشخیص به‌موقع، پاسخ درمانی مطلوبی به شیمی‌درمانی و رادیوتراپی نشان می‌دهد.

لنفوم غیر هوچکین چیست؟ 

لنفوم غیرهوچکین (NHL) شایع‌ترین گروه لنفوم‌ها است و بیش از ۹۰ درصد موارد لنفوم را شامل می‌شود. این دسته زیرگروه‌های متعددی مانند لنفوم فولیکولار، لنفوم سلول B بزرگ منتشر (DLBCL) و لنفوم بورکیت را در بر می‌گیرد. بسیاری از موارد در سنین بالاتر و افراد دارای نقص ایمنی دیده می‌شوند.

بیماری لنفوم سلول b 

بیماری لنفوم سلول b از لنفوسیت‌های B منشأ می‌گیرد؛ سلول‌هایی که مسئول تولید آنتی‌بادی هستند. حدود ۸۵ درصد لنفوم‌های غیرهوچکین از نوع سلول B هستند. این بیماری ممکن است به شکل توده‌های لنفاوی، درگیری مغز استخوان، پوست یا اندام‌های داخلی ظاهر شود. شایع‌ترین زیرگروه آن DLBCL است. گره‌های سفت، صورتی یا بنفش رنگ در زیر پوست یا اندام‌ها از نشانه‌های این مدل سرطان لنفوم به شمار می‌شود.

سرطان لنفوم ریه  

اصطلاح «لنفوم ریه» معمولاً به درگیری ریه یا غدد لنفاوی داخل قفسه سینه توسط لنفوم اشاره دارد. علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• سرفه مداوم
• تنگی نفس
• درد قفسه سینه
• خس‌خس سینه
• گاهی خلط خونی

تشخیص این بیماری با سی‌تی اسکن، پت اسکن و نمونه‌برداری انجام می‌شود.

بیماری لنفوم معده 

بیماری لنفوم معده نوعی لنفوم غیرهوچکین خارج‌گره‌ای است که از بافت لنفاوی دیواره معده منشأ می‌گیرد. در بسیاری از موارد، این بیماری با عفونت مزمن باکتری هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) ارتباط دارد؛ به این صورت که تحریک طولانی‌مدت و التهاب مداوم ناشی از این عفونت می‌تواند باعث تجمع و تکثیر غیرطبیعی سلول‌های لنفاوی در مخاط معده شده و در نهایت زمینه را برای ایجاد لنفوم فراهم کند. علائم شایع عبارتند از:

• درد یا سوزش معده
• تهوع
• استفراغ
• احساس پری زودرس
• کاهش وزن

در مراحل اولیه حتی درمان عفونت هلیکوباکتر ممکن است باعث بهبود برخی انواع لنفوم معده شود.

لنفوم روده در روده باریک یا روده بزرگ ایجاد می‌شود و از جمله لنفوم‌های خارج گره‌ای محسوب می‌شود. شدت بیماری به نوع بافت‌شناسی و مرحله تشخیص بستگی دارد اما در بسیاری از موارد جزو سرطان‌های بسیار تهاجمی قرار می‌گیرد. نشانه‌های احتمالی را در ادامه مشاهده می‌کنید:

• درد شکم
• اسهال مزمن
• خونریزی گوارشی
• کاهش وزن
• انسداد روده در موارد پیشرفته

بیماری لنفوم پوستی چیست؟

لنفوم پوستی نوعی سرطان نادر سیستم لنفاوی است که در آن لنفوسیت‌های غیرطبیعی ابتدا در پوست تجمع پیدا می‌کنند. این بیماری معمولاً به دو گروه اصلی لنفوم سلول T (مثل بیماری مایکوزیس فونگوئیدس و سندروم سزاری) و لنفوم سلول B تقسیم می‌شود که نوع سلول T شایع‌تر است.

علائم لنفوم پوستی می‌تواند شامل لکه‌های قرمز و پوسته‌پوسته، خارش مداوم، پلاک‌های پوستی یا توده‌های برجسته روی پوست باشد. از آنجا که این نشانه‌ها گاهی شبیه اگزما یا پسوریازیس هستند، تشخیص قطعی معمولاً با نمونه‌برداری از پوست انجام می‌شود.

بیماری لنفوم مغز چیست؟

لنفوم مغز یا لنفوم سیستم عصبی مرکزی (CNS Lymphoma) نوعی لنفوم غیرهوچکین است که در مغز، نخاع، پرده‌های مغزی یا گاهی چشم ایجاد می‌شود. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که لنفوسیت‌های غیرطبیعی در سیستم عصبی مرکزی تجمع پیدا کنند. شایع‌ترین علائم آن شامل سردردهای مداوم، گیجی، اختلال حافظه و تمرکز، تغییرات بینایی، ضعف یا بی‌حسی اندام‌ها و گاهی تشنج است.

بیماری لنفوم گردن 

لنفوم گردن در واقع به درگیری غدد لنفاوی ناحیه گردن گفته می‌شود که یکی از شایع‌ترین تظاهرهای بیماری لنفوم است. این حالت معمولاً به صورت توده یا غدد لنفاوی بزرگ‌شده و بدون درد در گردن، زیر فک یا پشت گوش ظاهر می‌شود و ممکن است با علائمی مانند تب، تعریق شبانه و کاهش وزن همراه باشد. البته بزرگ شدن غدد گردن همیشه نشانه لنفوم نیست و عفونت‌ها یا متاستاز برخی سرطان‌های دیگر نیز می‌توانند علت آن باشند.

بیماری لنفوم پا  

لنفوم پا معمولاً به برخی انواع لنفوم پوستی گفته می‌شود که ضایعات آن‌ها بیشتر در ساق پا، مچ یا کف پا دیده می‌شود. این بیماری می‌تواند به شکل ندول‌ها و توده‌های قرمز، بنفش یا قهوه‌ای‌رنگ روی پوست ظاهر و در موارد پیشرفته باعث تورم پا به دلیل انسداد مسیرهای لنفاوی شود. تشخیص قطعی با نمونه‌برداری از ضایعات پوستی انجام خواهد شد.

بیماری کانسر لنفوم

یکی از انواع نادر لنفوم، ماکروگلوبولینمی والدنستروم (Waldenström Macroglobulinemia) است که نوعی لنفوم غیرهوچکین با رشد آهسته محسوب می‌شود. در این بیماری، لنفوسیت‌های B غیرطبیعی مقدار زیادی پروتئین IgM تولید می‌کنند که می‌تواند خون را غلیظ‌تر از حالت طبیعی کند و جریان خون را مختل سازد. علائم شایع عبارتند از:

• خستگی و ضعف مداوم
• سرگیجه و سردرد
• تاری دید
• خونریزی بینی یا لثه
• کبودی آسان
• بزرگ شدن غدد لنفاوی یا طحال در برخی بیماران

علائم فوق بیشتر به دلیل افزایش غلظت خون و اختلال در گردش طبیعی آن ایجاد می‌شوند. اگرچه این بیماری نادر است، اما در بسیاری از بیماران سیر آهسته‌ای دارد و با درمان مناسب می‌توان آن را برای سال‌ها کنترل کرد.

بیماری لنفوم در کودکان

لنفوم یکی از شایع‌ترین سرطان‌های دوران کودکی و نوجوانی است و حدود ۱۵ درصد سرطان‌های این گروه سنی را تشکیل می‌دهد. خوشبختانه، با تشخیص به‌موقع و درمان مناسب، بسیاری از کودکان مبتلا به لنفوم شانس بالایی برای بهبودی دارند. بر اساس داده‌های مؤسسه ملی سرطان آمریکا، نرخ بقای ۵ ساله در بسیاری از کودکان مبتلا به لنفوم به بیش از ۹۰ درصد می‌رسد. علائم لنفوم در کودکان ممکن است شامل تورم غدد لنفاوی، درد و ورم شکم، سرفه یا تنگی نفس، تب‌های مکرر، تعریق شبانه و کاهش وزن باشد. در جدول زیر بروز این بیماری در کودکان را با بزرگسالان مقایسه کرده‌ایم:

لنفوم در کودکان	لنفوم در بزرگسالان
معمولاً رشد سریع‌تری دارد	بسیاری از انواع آن رشد آهسته‌تری دارند
بیشتر از انواع تهاجمی اما درمان‌پذیر است	انواع کم‌تهاجم و مزمن شایع‌تر هستند
درگیری شکم و قفسه سینه شایع‌تر است	درگیری غدد گردن و محیطی بیشتر دیده می‌شود
پاسخ به درمان معمولاً بسیار مطلوب است	پاسخ درمان به سن و نوع بیماری وابستگی بیشتری دارد

درجه بندی سرطان غدد لنفاوی

مرحله‌بندی لنفوم میزان گسترش بیماری در بدن را مشخص می‌کند و به پزشکان کمک می‌کند تا شدت بیماری و بهترین روش درمان را تعیین کنند. این مراحل را در ادامه مشاهده می‌کنید:

• مرحله ۱: درگیری یک ناحیه غدد لنفاوی یا یک عضو لنفاوی
• مرحله ۲: درگیری دو یا چند ناحیه لنفاوی در یک سمت دیافراگم
• مرحله ۳: درگیری غدد لنفاوی در دو سمت دیافراگم
• مرحله ۴: انتشار به اندام‌هایی مانند کبد، ریه یا مغز استخوان

عوارض بیماری لنفوم

عوارض لنفوم می‌توانند ناشی از خود بیماری یا درمان‌های آن باشند. شدت عوارض به نوع لنفوم، مرحله بیماری و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. عوارض ناشی از وجود سرطان لنفوم عبارتند از:

• کاهش عملکرد سیستم ایمنی
• افزایش خطر عفونت‌ها
• کم‌خونی
• کاهش پلاکت خون و خونریزی
• تورم دست یا پا (ادم لنفاوی)
• فشار روی اندام‌های مجاور توسط توده‌های لنفاوی
• اختلال عملکرد کبد، ریه یا مغز استخوان در مراحل پیشرفته

عوارض احتمالی درمان لنفوم

در روند درمان بیمار ممکن است با چالش‌های مختلفی روبه‌رو شود. بسیاری از این عوارض موقتی و با مراقبت مناسب قابل کنترل هستند. در ادامه مشکلات ناشی از درمان‌های مختلف را آورده‌ایم:

• شیمی‌درمانی: تهوع، ریزش مو، خستگی، افت سلول‌های خونی
• پرتودرمانی: التهاب پوست، خستگی، آسیب بافتی موضعی
• ایمونوتراپی: تب، لرز، واکنش‌های ایمنی
• پیوند سلول بنیادی: عفونت‌های شدید و سرکوب ایمنی

عکس بیماری لنفوم

مشاهده تصاویر بیماری لنفوم می‌تواند به درک بهتر علائم ظاهری این سرطان کمک کند، اما به تنهایی برای تشخیص کافی نیست. تصویر زیر شایع‌ترین تغییرات ظاهری مرتبط با بیماری لنفوم را نشان می‌دهد؛ با این حال، بسیاری از این علائم در بیماری‌های غیرسرطانی نیز دیده می‌شوند و تشخیص قطعی تنها با معاینه پزشک و انجام آزمایش‌های تخصصی امکان‌پذیر است.

درمان سرطان لنفوم  

درمان سرطان لنفوم به نوع بیماری، مرحله سرطان، سن بیمار و وضعیت سلامت عمومی بستگی دارد. امروزه بسیاری از بیماران با درمان‌های نوین به بهبودی کامل یا کنترل طولانی‌مدت بیماری می‌رسند. مهم‌ترین روش‌های درمان را در ادامه مشاهده می‌کنید:

• نظارت فعال (Active Surveillance) در برخی لنفوم‌های کم‌تهاجم
• شیمی‌درمانی؛ درمان اصلی بسیاری از لنفوم‌ها
• پرتودرمانی؛ مناسب برای درگیری‌های موضعی
• ایمونوتراپی؛ فعالسازی سیستم ایمنی برای حمله به سلول‌های سرطانی فعال
• درمان‌های هدفمند  (Targeted Therapy)
• پیوند سلول‌های بنیادی یا مغز استخوان برای بازسازی مغز استخوان بعد از درمان‌های سنگین
• درمان CAR-T Cell در برخی موارد مقاوم به درمان

در مواردی که سرطان‌هایی مانند سرطان پستان به غدد لنفاوی گسترش پیدا کرده باشند، ممکن است جراحی غدد لنفاوی نیز بخشی از درمان باشد.

طول عمر بیماران سرطان غدد لنفاوی چقدر است؟

طول عمر بیماران مبتلا به لنفوم به عوامل مختلفی بستگی دارد. خوشبختانه بسیاری از انواع لنفوم امروزه جزو سرطان‌های قابل درمان یا قابل کنترل محسوب می‌شوند. نرخ بقای نسبی ۵ ساله لنفوم هوچکین حدود ۸۹.۳ درصد و لنفوم غیرهوچکین حدود ۷۴.۳ درصد گزارش شده است. عوامل زیر می‌توانند بر طول عمر و نتیجه درمان تأثیر بگذارند:

• نوع لنفوم 
• مرحله بیماری در زمان تشخیص
• سن بیمار
• وضعیت سیستم ایمنی
• درگیری مغز استخوان یا سایر اندام‌ها
• سرعت پاسخ به درمان

ابتلا به لنفوم به معنای از دست رفتن کامل امید به زندگی نیست؛ بسیاری از بیماران پس از درمان سال‌ها زندگی طبیعی دارند.

متخصصین دکترهای سرطان لنفوم

تشخیص و درمان لنفوم معمولاً توسط فوق تخصص خون و سرطان (هماتولوژیست-آنکولوژیست) انجام می‌شود. در برخی شرایط نیز متخصصان رادیوتراپی انکولوژی، جراحان سرطان و متخصصان پیوند سلول‌های بنیادی در روند درمان مشارکت دارند. اگر متوجه توده بدون درد در گردن، زیربغل یا کشاله ران شده‌اید، بهتر است موضوع را جدی بگیرید. در طبیبینو می‌توانید لیست پزشکان متخصص و فوق تخصص سراسر ایران را مشاهده کرده، سوابق و نظرات بیماران را بررسی کنید و برای ویزیت حضوری یا مشاوره آنلاین نوبت بگیرید.