اختلال افسردگی فصلی (SAD) چیست؟ علت و علائم افسردگی فصلی

افسردگی فصلی چیست؟

افسردگی فصلی چیست؟ افسردگی فصلی با نام اختلال عاطفی فصلی (SAD) نیز شناخته می‌شود. این اختلال الگویی از افسردگی اساسی است که با تغییر فصل‌ها به وجود می‌آید. کاهش نور خورشید نقش موثری در ابتلا به این عارضه دارد. به همین دلیل، اختلال عاطفی فصلی بیشتر در زمستان و پاییز رخ می‌دهد.

علائم افسردگی فصلی چیست؟

علائم افسردگی فصلی چیست؟ در صورتی که به افسردگی فصلی مبتلا شده باشید، تغییرات خلقی و علائم افسردگی را در طول فصل مشاهده می‌کنید:

• خواب آلودگی در طول روز و بیشتر خوابیدن
• عدم علاقه به فلالیت‌های لذت بخش گذشته
• گوشه گیری اجتماعی و ترس از طرد شدن
• بدخلقی و اضطراب
• احساس غم مکرر
• احساس گناه و ناامیدی
• خستگی و بی حالی مفرط
• کاهش میل جنسی
• افزایش اشتها و علاقه به شیرینی و کربوهیدرات
• اختلال در تفکر، تمرکز و خواب
• افزایش وزن
• مشکلات جسمی مانند سردرد
• افکار مرگ (در موارد شدید)

علت افسردگی فصلی چیست؟

علت افسردگی فصلی چیست؟ هیچ علت قطعی برای ابتلا به افسردگی فصلی (SAD) وجود ندارد؛ اما برخی وقایع در بروز این عارضه موثر هستند:

• اختلال در ساعت بیولوژیکی بدن (ریتم شبانه روزی): کاهش سطح نور خورشید در پاییز و زمستان در بروز اختلال عاطفی فصلی (SAD) زمستان و پاییز موثر است.
• افت سطح سروتونین در مغز سروتونین، یک ماده شیمیایی مغز (انتقال دهنده عصبی) است که بر خلق و خوی فرد تاثیر می‌گذارد. حتی ممکن است کاهش نور خورشید باعث کاهش سروتونین و ابتلا به افسردگی شود.
• اختلال در سطح هورمون ملاتونین: تغییر فصل گاها باعث اختلال در تعادل سطح ملاتونین بدن می‌شود. این موضوع باعث اختلال در الگوهای خواب و خلق و خو می‌شود.

یکی دیگر از عواملی که ممکن است در ابتلا به اختلال افسردگی فصلی نقش داشته باشد، ابتلای فرد به اختلال دو قطبی است.

 در  در این باره ذکر شده است:

“People who have bipolar disorder are at increased risk of seasonal affective disorder. In some people with bipolar disorder, episodes of mania may be linked to a specific season. For example, spring and summer can bring on symptoms of mania or a less intense form of mania (hypomania), anxiety, agitation and irritability. They may also experience depression during the fall and winter months.”

“افرادی که اختلال دوقطبی دارند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به اختلال عاطفی فصلی هستند. در برخی از افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، دوره‌های شیدایی ممکن است با یک فصل خاص مرتبط باشد. به عنوان مثال، بهار و تابستان می‌توانند علائم شیدایی یا نوع خفیف تری از شیدایی (هیپومانیا)، اضطراب، آشفتگی و تحریک پذیری را به همراه داشته باشند. آن‌ها همچنین ممکن است در ماه‌های پاییز و زمستان دچار افسردگی شوند.”

انواع افسردگی فصلی

خلاف تصور عموم، افسردگی فصلی تنها در فصول سرد سال رخ نمی‌دهد. بلکه دوچرخه متفاوت در فصل پاییز و زمستان و فصل بهار و تابستان دارد؛ اما نوع اختلال عاطفی فصلی زمستان و پاییز شایع تر است.

افسردگی فصلی زمستان

افسردگی فصلی زمستان شایع ترین نوع اختلال عاطفی فصلی است و معمولا با کوتاه شدن روزها و کاهش نور خورشید مرتبط است. پرخوابی مفرط، خستگی شدید، تحریک پذیری بالا در روزهای سرد و تاریک سال و تمایل بیشتر به ماندن در خانه و خوابیدن از علائم اصلی ابتلا به اختلال عاطفی فصلی زمستان هستند.

افسردگی فصلی پاییز

اختلال افسردگی فصلی پاییز نیز با کوتاه شدن تدریجی روزها و کاهش دریافت نور مرتبط است. به طوری که این عوامل زمینه ساز بدخلقی، افت انگیزه و کاهش انرژی در برخی افراد و ابتلا آن‌ها به اختلال عاطفی فصلی پاییز می‌شوند.

افسردگی فصلی بهار

افسردگی فصلی بهار نوعی کمتر شناخته شده از اختلال عاطفی فصلی است. این افسردگی با شروع فصل بهار به شکل بی قراری و تغییرات ناگهانی خلق و خو بروز پیدا می‌کند. شدت علائم افسردگی این فصل در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی بیشتر است.

افسردگی فصلی تابستان

اختلال عاطفی فصلی تابستان با الگوی زمستانی این عارضه متفاوت است. بی خوابی، کاهش اشتها، استرس و اضطراب زیاد و کاهش وزن در روزهای بلند و گرم سال از نشانه‌های ابتلا به این اختلال عاطفی فصلی هستند.

کال تو اکشن لینک سازی: افسردگی انواع مختلفی دارد و گاها علائم آن‌ها با یکدیگر مشترک است. برای شناخت بهتر این اختلال، افسردگی چیست را بخوانید.

فاکتورهای خطر شایع افسردگی فصلی

برخی عوامل باعث تشدید ریسک ابتلا به افسردگی فصلی می‌شوند:

• جنسیت: اختلال افسردگی فصلی در زنان نسبت به مردان شایع تر است.
• سابقه خانوادگی: داشتن سابقه افسردگی یا سایر اختلالات روانی در اعضای خانواده خطر ابتلا به این عارضه را افزایش می‌دهد.
• سن: این اختلال بیشتر در نوجوانان و جوانان مشاهده می‌شود.
• موقعیت جغرافیایی: زندگی در مناطق دور از خط استوا نظیر کانادا و آلاسکا به دلیل زمستان‌های طولانی تر و ساعات روشنایی کمتر خطر اختلال عاطفی فصلی را افزایش می‌دهد.
• اختلال دوقطبی: افراد مبتلا به اختلال دوقطبی بیشتر در معرض ابتلا به اختلال عاطفی فصلی قرار دارند.
• سطح پایین ویتامین D: کمبود یا پایین بودن سطح ویتامین D ممکن است با افزایش خطر اختلال عاطفی فصلی مرتبط باشد.

عوارض افسردگی فصلی چیست؟

عوارض افسردگی فصلی چیست؟ علائم افسردگی فصلی را جدی بگیرید و سریعتر پروسه درمان را آغاز کنید. در غیر این صورت، فرد با خطرات جدی مواجه خواهد شد:

• کناره گیری و انزوای اجتماعی
• افت شدید عملکرد و بروز مشکل در مدرسه یا محل کار
• سوء مصرف مواد یا الکل
• ابتلا به سایر اختلالات سلامت روان مانند اضطراب با اختلالات خوردن
• افکار یا رفتار آسیب رساندن به خود و خودکشی

راه‌های پیشگیری از افسردگی فصلی

هیچ راهکار قطعی برای پیشگیری از ابتلا به افسردگی فصلی (SAD) وجود ندارد؛ اما با اقدام به موقع برای مدیریت علائم می‌توان از بدتر شدن آن‌ها جلوگیری کرد.

برخی از راهکارهای پیشگیرانه عبارت اند از:

• شروع زود هنگام جلسات مشاوره
• حساس بودن به تغییرات خلق در خانواده های دارای سابقه
• مشورت با روانپزشک برای تنظیم مکمل‌ها یا داروها پیش از تاریک شدن هوا

نحوه صحیح تشخیص افسردگی فصلی

تشخیص ابتلا به افسردگی فصلی نه تنها برای افراد عادی، بلکه برای ارائه دهندگان خدمات درمانی یا متخصص سلامت روان نیز دشوار است؛ زیرا ممکن است انواع دیگر افسردگی یا سایر بیماری‌های روانی علائم مشابهی ایجاد کرده باشند. به همین دلیل، پزشکان متخصص از این روش‌ها برای تشخیص اختلال افسردگی فصلی استفاده می‌کنند:

• معاینه فیزیکی: پزشک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و سوالات دقیقی درباره سلامت از مراجعه کننده می‌پرسد؛ زیرا در برخی موارد افسردگی  با یک مشکل اساسی سلامت جسمی مرتبط است.
• تست‌های آزمایشگاهی: پزشک آزمایش‌های خون مانند شمارش CBC یا بررسی تیروئید تجویز می‌کند. در این صورت از عملکرد صحیح آن مطمئن می‌شود.
• ارزیابی روانشناختی: ارائه دهندگان خدمات درمانی و متخصصان سلامت روان برای بررسی علائم، افکار، احساسات، الگوهای رفتاری و رد ابتلا به سایر اختلالات روانی نظیر اختلال دوقطبی از مراجعه کننده سوالاتی می‌پرسند. این سوالات اغلب براساس کتاب مرجع DSM-5 و در قالب پرسشنامه است.

تست افسردگی فصلی

روانشناسان و روانپزشکان از پرسشنامه‌ها و ابزارهای استاندارد برای ارزیابی علائم افسردگی و تشخیص قطعی ابتلا به افسردگی فصلی استفاده می‌کنند. با استفاده از این ابزارها و پرسشنامه‌ها، تکرار علائم در یک الگوی مشخص فصلی طی چند سال متوالی بررسی می‌شود تا ابتلای قطعی به این عارضه تشخیص داده شود.

به همین دلیل، برای تشخیص ابتلا به این عارضه نمی‌توان صرفا به تست‌های آنلاین اختلال عاطفی فصلی تکیه کرد. بلکه این تست‌ها ابزاری برای شناسایی وجود علائم در شما و اقدام به موقع برای ارزیابی تخصصی هستند.

درمان افسردگی فصلی

با توجه به نوع اختلال عاطفی فصلی، صلاحدید پزشک معالج و شرایط فردی بیمار از روش‌های دارو درمانی، روان درمانی، نور درمانی و استفاده از مکمل‌های غذایی به تنهایی یا به صورت ترکیبی برای درمان افسردگی فصلی استفاده می‌شود:

داروی افسردگی فصلی

استفاده از داروهای ضد افسردگی مانند پاروکستین، سرترالین و فلوکستین برای افرادی که به افسردگی فصلی شدید مبتلا هستند، بسیار مفید است. مصرف این داروها حتما باید تحت نظر روانپزشک و در دوز و زمان مشخص باشد.

معمولا نیاز است مدتی قبل از شروع فصل از داروها استفاده کنید؛ زیرا اثرگذاری آن‌ها حداقل چند هفته زمان می‌برد.

نور درمانی برای درمان افسردگی فصلی

در روش نور درمانی (فتوتراپی)، بیمار در ساعات ابتدایی روز در فاصله چند متری از یک جعبه نور مخصوص که انعکاس نور خورشید را بازسازی می‌کند، می‌نشیند. این کار به تغییر مواد شیمیایی مغز که مرتبط با خلق و خو هستند، کمک می‌کند.

در صورتی که بیمار به اختلال دوقطبی مبتلا باشد و از روش نور درمانی استفاده کند، خطر بروز مانیا بالا می‌رود. به همین دلیل، حتما قبل از خرید جعبه نور، با پزشک خود مشورت کنید.

کال تو اکشن هشدار: سولاریوم به دلیل تولید مقدار زیادی اشعه ماوراء بنفش (UV) به به پوست و چشم آسیب می‌رساند. به همین دلیل جایگزین مناسبی برای نور درمانی نیست.

روان درمانی برای درمان افسردگی فصلی

در روان درمانی از روش درمان شناختی رفتاری (CBT) استفاده می‌شود. به این صورت که درمانگر با گفت و گو و پرسشنامه به شناسایی افکار و ارائه راهکارهایی برای مدیریت و تغییر آن‌ها می‌پردازد.

روش‌های سالم برای مقابله با اختلال افسردگی فصلی، کاهش رفتارهای اجتنابی، برنامه ریزی فعالیت‌های معنادار، شناسایی و تغییر افکار و رفتارهای منفی، آموزش چگونگی مدیریت استرس و داشتن رفتارهای سالم مانند افزایش فعالیت بدنی و بهبود الگوی خواب برخی از اهداف این روش هستند.

مکمل‌های غذایی

مکمل‌های غذایی حاوی ویتامین D و روغن ماهی در بهبود علائم افسردگی فصلی نقش موثری دارند. به همین دلیل، برای بهبود این عارضه استفاده از آن‌ها را در برنامه غذایی روزانه‌تان بگنجانیم. پیش از استفاده از هرگونه مکمل، حتما با پزشک خود مشورت کنید.

تغییرات سبک زندگی

سبک زندگی منظم تر، شادتر و سالم تری را انتخاب کنید. استفاده از تکنیک‌های ارتباط ذهن و بدن مانند یوگا، مدیتیشن، مراقبه و هنر درمانی به شما در اصلاح لایف استایل کمک می‌کند.

درمان خانگی افسردگی فصلی

درمان‌های خانگی اختلال افسردگی فصلی باید به عنوان مکمل درمانی در نظر گرفته شوند؛ زیرا به تنهایی برای درمان این عارضه کافی نیستند. برخی راهکارهای خانگی ساده اما معجزه آسا برای درمان اختلال عاطفی فصلی عبارت اند از:

موارد	توضیحات
اولویت بندی فعالیت‌های اجتماعی	دوری از انزوا دوری کنید و برای دیدارهای دوستانه برنامه ریزی داشته باشید.
رایحه درمانی	استفاده از عطرهای طبیعی نظیر گل سرخ و هل به بهبود انرژی روحی کمک می‌کند.
پایبندی به زمانبندی برنامه‌ها	برای جلوگیری از کلافگی ذهنی کارهای خود را به صورت منظم انجام دهید.
فعالیت بدنی	به صورت منظم ورزش کنید تا اندورفین ترشح شود و اضطراب‌تان کاهش پیدا کند.
تفریح	در تعطیلات سفر کنید یا در شهر خود تفریح کنید. همچنین، در دو ساعت اول صبح به پارک و فضاهای باز بروید.
استفاده از نور آفتاب	پنجره را باز بگذارید، پرده‌های ضخیم را کنار بزنید و رو به پنجره آفتابگیر بنشینید.
ترک الکل	برای جلوگیری از تشدید نوسانات خلق و خستگی مصرف الکل را ترک کنید.
نوشتن افکار	برای تخلیه بارهای منفی ذهنی افکارتان را بنویسید.
مصرف ویتامین D	به دلیل کاهش نور خورشید در زمستان، ویتامین D مصرف کنید.
مدیتیشن و تمرینات آرام سازی	مدیتیشن و تنفس عمیق در کاهش استرس موثر است.
برقراری ارتباط اجتماعی	ارتباط خود را با دوستان و خانواده حفظ کنید و در فعالیت‌های اجتماعی مشارکت داشته باشید.
ایجاد روتین روزانه منظم	برنامه منظم برای خواب، خوراک و انجام کارهای روزمره در بهبود خلق و خو موثر است.
تغذیه سالم	از غلات کامل، سبزیجات و ماهی برای حفظ سطح قند خون و شادابی بدن استفاده کنید.

درمان افسردگی فصلی با داروهای گیاهی

برخی از داروهای گیاهی با عنوان داروهای شادی آور و آرام بخش شناخته می‌شوند؛ زیرا به افزایش هورمون‌های مغز جهت رفع اضطراب و تسکین علائم افسردگی فصلی کمک می‌کنند:

• دمنوش یا شربت زعفران به عنوان شادی بخش قوی
• دمنوش زنجبیل به عنوان رفع کننده قوی اضطراب و استرس
• دمنوش اسطوخودوس به عنوان آرام بخش قوی
• گیاه بادرنجبویه به عنوان بهبود دهنده خواب

درمان افسردگی فصلی در طب سنتی

طب سنتی نیز برای درمان اختلال عاطفی فصلی راهکارهایی ساده اما موثر ارائه می‌دهد:

• مصرف چای سیاه را متوقف کرده و از چای گیاهی مانند چای سبز و چای کوهی برای رفع علائم اختلال عاطفی فصلی استفاده کنید.
• از رایحه درمانی با بوییدن گل سرخ و دانه هل بهره مند شوید.
• در ساعات ابتدایی روز سیب رسیده را ببویید تا با افزایش ترشح مواد شیمیایی مغز، اعتماد به نفس و قدرت روحی شما افزایش پیدا کند.
• از پاشویه روزانه با آب سبوس گندم برای حرارت بدن استفاده کنید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

افسردگی فصلی چیست؟ هر چند افسردگی فصلی موقتی و گذرا است؛ اما باید درمان آن را جدی بگیرید. در غیر این صورت باید نیمی از سال را با بهره وری پایین، بی حوصلگی و مشکلات رفتاری و روانی سپری کنید.

در صورتی که با تغییر فصل، علائم بدخلقی، ناامیدی و اختلال در خواب و اشتها را چندین هفته مشاهده می‌کنید، حتما برای درمان زود هنگام اختلال افسردگی فصلی اقدام کنید. امکان مشاهده لیست بهترین روانشناسان و روانپزشکان و رزرو نوبت  حضوری یا مشاوره آنلاین از طریق پلتفرم طبیبینو برای شما فراهم است. اقدام برای تشخیص توسط متخصص و شروع فرایند درمان، اولین اقدامی است که می‌توانید برای بهبودی کامل انجام دهید.