عفونت ادراری کودکان (Urinary Tract Infection یا UTI) از شایعترین عفونتهای باکتریایی در سنین پایین است که اگر نادیده گرفته شود، بهخصوص در نوزادان و کودکان کمسن، میتواند باعث آسیب به کلیهها شود. طبق گزارش NIDDK تا سن ۷ سالگی، حدود ۸٪ از دختران و ۲٪ از پسران عفونت ادراری داشتهاند. از هر ۱۰ کودک، حداکثر ۳ نفر ممکن است ظرف ۶ تا ۱۲ ماه پس از اولین عفونت، دوباره انواع عفونت ادراری در کودکان داشته باشند. این موضوع اهمیت توجه به علائم و پیگیری به موقع را نشان میدهد. (منبع)
| موضوع | پاسخ کوتاه |
|---|---|
| عفونت ادراری در کودکان چیست؟ | ورود و تکثیر باکتریها در بخشهای مختلف دستگاه ادراری کودک |
| شایعترین عامل عفونت ادراری برای کودکان چیست؟ | انتقال باکتریهای روده (معمولاً E. coli) به مجرای ادرار |
| مهمترین علائم در کودک بزرگتر چیست؟ | سوزش ادرار، تکرر ادرار، درد شکم یا پهلو و تب |
| درمان اصلی عفونت کودکان چیست؟ | مصرف آنتیبیوتیک مناسب طبق نظر پزشک |
عفونت ادراری در کودکان چیست؟
عفونت ادراری کودکان (UTI) یک عفونت باکتریایی است که در اثر ورود میکروبها به دستگاه ادراری ایجاد میشود. این عفونت میتواند مثانه، مجرای ادرار یا کلیهها را درگیر کند. شایعترین عامل این بیماری، باکتری اشرشیا کلی (E. coli) است. این باکتری بهطور طبیعی در روده زندگی میکند و گاهی از ناحیه مقعد وارد مجرای ادرار میشود.
عفونت ادراری در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما در نوزادان و کودکان زیر دو سال تشخیص آن سختتر است. در این سنین، بیماری معمولاً با علائمی مانند تب، بیقراری یا کاهش اشتها خود را نشان میدهد.
علائم عفونت ادراری کودکان چیست؟
علائم عفونت ادراری کودکان بسته به سن، محل عفونت و شدت بیماری متفاوت است. در نوزادان معمولاً نشانهها عمومیتر هستند، اما کودکان بزرگتر اغلب علائم مربوط به دفع ادرار را بیان میکنند.
علائم عفونت ادراری در نوزادان و کودکان زیر دو سال
تشخیص عفونت ادراری در این سنین اهمیت زیادی دارد، زیرا کودک نمیتواند درد یا سوزش خود را توضیح دهد. علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- بیقراری و تحریکپذیری
- گریه هنگام ادرار کردن
- کاهش اشتها یا امتناع از شیر خوردن
- استفراغ و اسهال
- ادرار با بوی غیرطبیعی یا تند
- زردی در برخی نوزادان
- افزایش وزن ناکافی یا توقف رشد
در نوزادان، تب بدون منبع مشخص (مثلاً بدون علائم سرماخوردگی) میتواند یکی از مهمترین نشانههای عفونت ادراری باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
علائم عفونت ادراری در کودکان بزرگتر
کودکان بزرگتر معمولاً علائم واضحتری دارند، از جمله:
- احساس نیاز فوری و مکرر به ادرار کردن
- سوزش یا درد هنگام دفع ادرار
- درد زیر شکم، پهلو یا ناحیه مثانه
- خیس کردن لباس یا شبادراری جدید
- ادرار کدر یا بدبو
- وجود خون در ادرار
- تب و لرز
تب بالا، بیحالی شدید، استفراغ مکرر و درد شدید پهلو مواردی هستند که باید جدی گرفته شوند. در صورت مشاهده این موارد در اولین فرصت نوبت ویزیت را در سامانه طبیبی نو ثبت نمایید.
علت عفونت ادراری در کودکان
بیشتر موارد عفونت ادراری زمانی رخ میدهد که شرایط برای رشد باکتریها در دستگاه ادراری فراهم شود. در ادامه، مهمترین عوامل خطر این بیماری را بررسی میکنیم.
۱. انتقال باکتریهای روده به مجرای ادرار
شایعترین مسیر ایجاد عفونت، انتقال باکتری E. coli از مدفوع به ناحیه تناسلی و سپس ورود آن به مجرای ادرار است. در دختران به دلیل کوتاهتر بودن مسیر مجرای ادرار، احتمال انتقال باکتری بیشتر است.
۲. یبوست مزمن
یبوست یکی از عوامل افزایشدهنده خطر عفونت های ادراری در کودکان است. تجمع مدفوع در روده میتواند به مثانه فشار وارد کند و باعث تخلیه ناقص ادرار شود. باقی ماندن ادرار در مثانه محیط مناسبی برای رشد باکتریها ایجاد میکند.
۳. برگشت ادرار به سمت کلیهها (رفلاکس ادراری)
در برخی کودکان، اختلال در دریچه بین مثانه و حالب باعث میشود ادرار به سمت کلیهها برگردد. این مشکل که رفلاکس وزیکویورترال (Vesicoureteral Reflux) نام دارد، خطر عفونتهای مکرر و آسیب کلیوی را افزایش میدهد.
۴. ختنه نشدن در پسران شیرخوار
برخی مطالعات نشان دادهاند که پسران ختنهنشده، بهخصوص در سال اول زندگی، خطر بیشتری برای ابتلا به عفونت ادراری دارند؛ زیرا تجمع باکتریها در اطراف پوست ختنهگاه میتواند احتمال ورود میکروب به مجرای ادرار را افزایش دهد.
۵. نگه داشتن طولانی ادرار
کودکانی که عادت دارند مدت طولانی ادرار خود را نگه دارند، ممکن است دچار تخلیه ناقص مثانه شوند که خطر رشد باکتریها را افزایش میدهد.
تشخیص عفونت ادراری در کودکان
تشخیص عفونت ادراری کودکان فقط بر اساس علائم انجام نمیشود؛ زیرا بسیاری از نشانهها میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند. پزشک معمولاً ابتدا علائم کودک، سن، سابقه بیماری و معاینه فیزیکی را بررسی میکند و سپس برای تأیید تشخیص، آزمایش ادرار درخواست میدهد. روند تشخیص معمولاً شامل موارد زیر است:
- بررسی علائم و سابقه پزشکی کودک
- معاینه شکم و پهلو برای بررسی درد یا حساسیت
- انجام آزمایش ادرار
- انجام کشت ادرار برای شناسایی نوع باکتری
- بررسیهای تصویربرداری در صورت عفونتهای شدید یا تکرارشونده
در کودکانی که عفونت ادراری شدید دارند، عفونت چند بار تکرار شده یا احتمال وجود مشکل ساختاری در دستگاه ادراری وجود دارد، پزشک ممکن است سونوگرافی کلیه و مثانه یا سایر بررسیهای تخصصی را تجویز کند.
آزمایش های مربوط به عفونت ادراری کودکان
برای بررسی عفونت ادراری، پزشک ممکن است آزمایشهای زیر را درخواست کند:
- آزمایش آنالیز ادرار (U/A): از اولین بررسیها برای بررسی ظاهر، شفافیت، میزان پروتئین، وجود گلبول سفیذ و نیتریت
- کشت ادرار (U/C): بررسی ادرار در محیط آزمایشگاهی برای شناسایی دقیق نوع باکتری و تعیین آنتی بیوتیک مناسب
- آزمایش ادار ۲۴ ساعته: سنجش میزان آسیب به کلیهها
- تصویربرداری از کلیه و مثانه: بررسی شکل کلیهها، انسداد یا مشکلات ساختاری
راه های پیشگیری از عفونت ادراری در کودکان
همیشه نمیتوان از این مشکل جلوگیری کرد اما با راهکارهای زیر میتوان احتمال ابتلا یا تکرار عفونت را کاهش داد:
- تعویض منظم و سریع پوشک نوزاد پس از کثیف شدن
- شستوشوی صحیح ناحیه تناسلی کودک
- در دختران، پاک کردن ناحیه تناسلی از جلو به عقب برای جلوگیری از انتقال باکتریهای مقعد به مجرای ادرار
- تشویق کودک به نوشیدن آب کافی
- جلوگیری از نگه داشتن طولانی ادرار
- درمان یبوست به موقع
- آموزش عادتهای صحیح دستشویی رفتن
انواع عفونت دستگاه ادراری (UTI) در کودکان و نوزادان
عفونت های ادراری در کودکان بر اساس محل درگیری به دو نوع تقسیم میشود:
عفونت ادراری تحتانی (سیستیت)
در این نوع، عفونت به مثانه و مجرای ادرار محدود است و معمولاً با علائمی مانند سوزش ادرار، تکرر ادرار، درد زیر شکم و گاهی خون در ادرار همراه میشود. با درمان بهموقع، اغلب بدون عارضه بهبود مییابد.
عفونت ادراری فوقانی (پیلونفریت)
در این حالت، عفونت به کلیهها گسترش پیدا میکند و معمولاً با تب بالا، لرز، درد پهلو، بیحالی و استفراغ همراه است. پیلونفریت نسبت به سیستیت جدیتر است و برای جلوگیری از آسیب کلیه به درمان سریع نیاز دارد.
عوارض عفونت ادراری کودکان و نوزادان
کودکان کمسن، بهخصوص نوزادان، بیشتر در معرض عوارض هستند و اهمیت زمان درمان و شروع درمان برای آنها بیشتر است. مهمترین عوارض عبارتند از:
- انتشار عفونت از مثانه به کلیهها (پیلونفریت)
- ایجاد زخم یا اسکار در بافت کلیه
- افزایش خطر فشار خون بالا در سالهای آینده
- کاهش عملکرد کلیه در موارد شدید یا درماننشده
- عفونتهای مکرر ادراری
عفونت ادراری و خون در ادرار کودکان
وجود خون در ادرار (هماچوری) میتواند یکی از علائم عفونت ادراری باشد، اما همیشه به معنی UTI نیست. التهاب مثانه یا کلیه در اثر عفونت ممکن است باعث تغییر رنگ ادرار یا مشاهده رگههای خون شود. اگر خون در ادرار با تب، درد پهلو، بیحالی یا تکرار علائم همراه باشد، کودک باید هرچه سریعتر توسط پزشک معاینه شود.
تب عفونت ادراری در کودکان
تب، بهویژه در نوزادان، یکی از شایعترین علائم عفونت ادراری است و گاهی تنها نشانه بیماری محسوب میشود. تب بالا یا بدون علت مشخص میتواند نشانه درگیری جدی با عفونت یا مشکل کلیهها باشد.
عفونت ادراری و دفع پروتئین در کودکان
در برخی کودکان، عفونت ادراری شدید یا درگیری کلیهها میتواند باعث دفع موقت پروتئین در ادرار شود. البته پروتئینوری همیشه ناشی از عفونت نیست و در صورت تداوم، به بررسی بیشتر نیاز دارد. پزشک معمولاً با آزمایش کامل ادرار و در صورت لزوم آزمایشهای تکمیلی علت آن را بررسی میکند.
درمان عفونت ادراری در کودکان
مدت زمان بهبودی عفونت ادراری کودکان به شدت عفونت، سن کودک و محل درگیری (مثانه یا کلیه) بستگی دارد. شروع درمان اهمیت دارد و شامل حالات زیر میشود:
- در موارد خفیف، درمان معمولاً در منزل و با مصرف دارو طبق نظر پزشک انجام میشود.
- در موارد شدید یا درگیری کلیه کودک ممکن است برای دریافت آنتیبیوتیک وریدی، کنترل علائم و بررسی دقیقتر وضعیت کلیهها در بیمارستان بستری شود.
داروی عفونت ادراری کودکان چیست؟
انتخاب دارو و مدت مصرف آن باید فقط توسط پزشک انجام شود؛ زیرا مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک میتواند باعث مقاومت میکروبی و درمان ناقص شود. مهمترین داروهای تجویز شده در این زمینه عبارتند از:
- نیتروفورانتوئین (Nitrofurantoin)
- آموکسیسیلین (Amoxicillin)
- سفالکسین (Cephalexin)
- سفیکسیم (Cefixime)
- تریمتوپریم-سولفامتوکسازول (Trimethoprim-sulfamethoxazole)
برای کاهش تب و ناراحتی کودک، پزشک ممکن است داروهایی مانند استامینوفن (پاراستامول) را نیز با توجه به شرایط کودک توصیه کند.
درمان خانگی عفونت ادراری در کودکان
درمان خانگی بهتنهایی نمیتواند عفونت ادراری باکتریایی را از بین ببرد. اگر پزشک تشخیص UTI بدهد، مصرف آنتیبیوتیک در صورت نیاز، بخش اصلی درمان است. با این حال، برخی اقدامات حمایتی میتوانند به بهتر شدن علائم کمک کنند:
- تشویق کودک به نوشیدن آب کافی
- جلوگیری از نگه داشتن ادرار
- استفاده از لباس زیر نخی و خشک نگه داشتن ناحیه تناسلی
- درمان یبوست در صورت وجود
- حمام آب ولرم برای کاهش ناراحتی کودک
استفاده از دمنوشها یا درمانهای گیاهی در کودکان باید با احتیاط و فقط با نظر پزشک انجام شود؛ زیرا برخی مواد طبیعی ممکن است برای سنین پایین مناسب نباشند یا با داروها تداخل داشته باشند.
بهترین دکتر عفونت ادراری کودکان
برای درمان عفونت ادراری کودکان، انتخاب پزشک مناسب به شدت بیماری و شرایط کودک بستگی دارد. معمولاً متخصص کودکان اولین پزشک برای بررسی و درمان این مشکل است و در موارد پیچیده ممکن است کودک به متخصص بیماریهای عفونی کودکان یا فوق تخصص کلیه کودکان ارجاع داده شود.
والدین در صورت مشاهده علائم هشدار از جمله شکم درد شدید، تب بالا و امتناع نوزاد از غذا خوردن نباید پیگیری پزشکی را به تاخیر بیندازند. والدین میتوانند برای دریافت نوبت آنلاین، با آسانترین و سریعترین روش ممکن از سامانه طبیبینو استفاده کنید. علاوهبر ثبت نوبت، میتوانید از نظر سایر والدین درباره پزشکان، توصیههای پزشکی و… نیز بهرهمند شوید.
سوالات متداول
نشانه عفونت ادراری در کودکان چیست؟
سوزش ادرار، تکرر ادرار، تب، درد شکم یا پهلو، بیقراری و تغییر بوی ادرار از نشانههای شایع عفونت ادراری در کودکان هستند.
علائم عفونت ادراری در کودکان دختر چیست؟
سوزش ادرار، تکرر دفع، درد زیر شکم و تب از علائم رایج عفونت ادراری در دختران هستند.
علت عفونت ادراری در کودکان پسر چیست؟
ورود باکتریها به مجرای ادرار، ختنه نشدن در نوزادان و برخی مشکلات ساختاری میتوانند خطر عفونت ادراری در پسران را افزایش دهند.
علائم عفونت ادراری در کودکان زیر دو سال چیست؟
تب بدون علت مشخص، بیقراری، کاهش اشتها، استفراغ و بوی بد ادرار از علائم شایع در کودکان زیر دو سال هستند.
چه چیزی باعث عفونت ادراری در کودکان میشود؟
ورود باکتریهای روده به دستگاه ادراری، یبوست، نگه داشتن ادرار و مشکلات ساختاری از عوامل ایجاد عفونت ادراری کودکان هستند.
