ریزش مو در کودکان در بیشتر موارد نشانهٔ یک مشکل زمینه‌ای قابل درمان است، نه بیماری خود مو. علت ریزش مو در کودکان معمولاً یکی از این‌هاست: قارچ پوست سر، آلوپسی آره‌آتا، ریزش موقت بعد از تب یا کندن عادتی مو. درمان ریزش مو در کودکان هم کاملاً به همین علت بستگی دارد، پس هیچ شامپو یا روغنی برای همهٔ بچه‌ها جواب نمی‌دهد.
یک داده که در منابع فارسی کمتر دیده می‌شود: پژوهشی روی پروندهٔ سلامت حدود ۵٫۴ میلیون کودک آمریکایی در ژورنال JAMA Dermatology منتشر شد. طبق این پژوهش، شیوع آلوپسی آره‌آتا در کودکان طی یک دهه تقریباً دو برابر شده و اوج بروز آن در ۶ سالگی است. جدول زیر کمک می‌کند در یک دقیقه بفهمید ریزش موی فرزندتان به کدام گروه نزدیک‌تر است.
| علت | نشانهٔ اصلی | واگیر دارد؟ | قدم اول |
|---|---|---|---|
| قارچ سر (تینیا کاپیتیس) | لکهٔ پوسته‌دار، موی شکسته نزدیک پوست، خارش | بله | معاینهٔ پزشک و داروی ضدقارچ خوراکی |
| آلوپسی آره‌آتا | لکهٔ گرد و صاف بدون پوسته | نه | معاینهٔ متخصص پوست |
| تلوژن افلوویوم | ریزش منتشر چند ماه بعد از تب بالا یا استرس | نه | پیدا کردن عامل؛ معمولاً خودبه‌خود بهتر می‌شود |
| تریکوتیلومانیا (کندن مو) | موهای شکسته با طول‌های نامساوی | نه | مشاورهٔ روان‌شناس کودک |
| ریزش کششی | ریزش در خط رویش جلوی سر یا شقیقه | نه | شل کردن کش و بافت مو |
قارچ سر تنها علت واگیردار این جدول است. به همین دلیل اگر لکهٔ بی‌مو پوسته دارد، معاینه را عقب نیندازید.
علت ریزش مو در کودکان
ریزش مو در کودکان مثل سرفه یا سرماخوردگی شایع نیست، برای همین والدین با دیدن تارهای مو روی بالش زود نگران می‌شوند. این ریزش اغلب نشانهٔ یک مشکل زمینه‌ای است که با تشخیص درست رفع می‌شود.
در مطالعه‌ای روی ۲۱۰ کودک که در International Journal of Trichology منتشر شد، قارچ سر با ۴۰ درصد شایع‌ترین علت بود. بعد از آن آلوپسی آره‌آتا با ۲۶٫۲ درصد و تلوژن افلوویوم با ۱۷٫۶ درصد قرار داشتند.
دلایل ریزش مو در کودکان در دو دسته جا می‌گیرند.
عوامل پزشکی: عفونت قارچی پوست سر، بیماری خودایمنی، کمبود آهن یا روی و اختلال تیروئید.
عوامل مکانیکی: بستن سفت مو با کش، بافت تنگ، اصطکاک سر با بالش و کندن عادتی مو.
ریزش مو در نوزادان داستان جدایی دارد. نوزاد معمولاً در ماه‌های اول بخشی از موی پشت سرش را از اصطکاک با تشک و تغییر طبیعی چرخهٔ مو از دست می‌دهد. این ریزش معمولاً بدون درمان برمی‌گردد.
علت ریزش مو در کودکان ۱۰ ساله پسر و دختر چیست؟
علت ریزش مو در کودکان ۱۰ ساله بیشتر به شروع تغییرات بلوغ و فشار درسی برمی‌گردد. در این سن سه چیز را باید بررسی کرد:
کم‌خونی و کمبود آهن: به‌خصوص در دختری که رژیم غذایی محدود دارد یا بلوغ زودرس و قاعدگی‌اش شروع شده است. این همان دلیل ریزش مو در کودکان دختر است که بیشتر از بقیه نادیده می‌ماند.
تغییرات هورمونی خفیف و تیروئید: کم‌کاری تیروئید مو را خشک و کم‌پشت می‌کند و با یک آزمایش خون ساده پیدا می‌شود.
فشار روانی: امتحان، تغییر مدرسه یا مشکل با هم‌کلاسی‌ها می‌تواند ریزش منتشر یا کندن مو را راه بیندازد.
اگر ریزش موی کودک ۱۰ ساله با خستگی، رنگ‌پریدگی یا تغییر وزن همراه است، آزمایش خون را عقب نیندازید.
بیشتر بخوانید: فیناستراید برای ریزش مو
انواع ریزش مو در کودکان
ریزش موی کودکان چهار نوع علمی اصلی دارد که هرکدام درمان جدایی می‌خواهند.
آلوپسی آره‌آتا: بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به ریشهٔ مو حمله می‌کند. لکه‌های گرد و سکه‌ای ایجاد می‌کند که پوستشان صاف است و قرمزی یا پوسته ندارد. طبق داده‌های JAMA Dermatology، بروز آلوپسی آره‌آتا در دختران ۲۲٫۸ درصد بیشتر از پسران است.
تینیا کاپیتیس: عفونت قارچی و واگیردار پوست سر است. لکه‌ها پوسته دارند و موها نزدیک سطح پوست می‌شکنند.
تلوژن افلوویوم: ریزش موقت و منتشر است.
طبق مرور مجلهٔ American Family Physician، تلوژن افلوویوم سه تا پنج ماه بعد از عامل استرس‌زا مثل تب بالا شروع می‌شود. این ریزش معمولاً ظرف دو تا شش ماه خودبه‌خود برطرف می‌شود.
تریکوتیلومانیا: اختلالی رفتاری است که کودک در آن مو را می‌کند یا می‌پیچاند. موهای باقی‌مانده طول‌های نامساوی دارند و گاهی ابرو و مژه هم درگیر می‌شوند.
علائم و نشانه‌های ریزش مو در کودکان
علائم ریزش مو در کودکان معمولاً خودشان به علت اشاره می‌کنند:
- نازک شدن تدریجی و منتشر مو: بیشتر با تلوژن افلوویوم، کمبود آهن یا مشکل تیروئید جور است.
- لکه‌های گرد کاملاً بدون مو با پوست صاف: نشانهٔ کلاسیک آلوپسی آره‌آتا است.
- قرمزی، پوسته‌ریزی یا خارش کف سر: نشانهٔ عفونت، به‌خصوص قارچ سر است.
- شکستگی ساقهٔ مو در طول‌های مختلف: نشانهٔ دستکاری مو، یعنی کندن یا کشش است.
هشدار: اگر لکهٔ بی‌مو با پوسته، ترشح یا تورم دردناک همراه است، کودک را همان هفته پیش پزشک ببرید. قارچ سر واگیر دارد و به خواهر و برادرها هم منتقل می‌شود.
تشخیص ریزش مو در کودکان
تشخیص ریزش مو در کودکان با معاینهٔ فیزیکی پوست سر توسط متخصص پوست و مو شروع می‌شود. پزشک شکل لکه، پوسته، وضعیت ساقهٔ مو و ناخن‌ها را می‌بیند و بعد تصمیم می‌گیرد کدام آزمایش لازم است. مجلهٔ American Family Physician تأکید می‌کند که برای ریزش مو آزمایش روتین ثابتی وجود ندارد و انتخاب آزمایش به شرح حال و معاینه بستگی دارد.
| آزمایش | چه چیزی را بررسی می‌کند |
|---|---|
| CBC (شمارش کامل خون) | کم‌خونی |
| فریتین | ذخیرهٔ آهن بدن |
| سطح روی (زینک) | کمبود روی |
| TSH و T4 | کم‌کاری یا پرکاری تیروئید |
| نمونه‌برداری از پوسته یا مو (تست قارچ) | وجود قارچ و نوع آن |
CBC و فریتین معمولاً اولین آزمایش‌ها برای ریزش منتشرند. تست قارچ وقتی لازم است که پوسته یا موی شکسته دیده شود.
درمان ریزش مو در کودکان
درمان ریزش مو در کودکان باید متناسب با علت باشد و درمان خودسرانه ممنوع است. شامپوی ضدریزش، کرم یا قرصی که برای بزرگسال جواب داده، ممکن است برای کودک بی‌اثر یا خطرناک باشد.
قارچ سر: داروی ضدقارچ خوراکی لازم است و کرم به‌تنهایی کافی نیست.
طبق گزارش مجلهٔ American Family Physician، گریزئوفولوین خوراکی درمان خط اول است و شامپوی کتوکونازول ۲ درصد دو تا سه بار در هفته انتقال عفونت را کم می‌کند. دوز دارو را پزشک بر اساس وزن کودک تعیین می‌کند.
آلوپسی آره‌آتا: کورتیکواستروئید موضعی یا تزریقی فقط تحت نظر پزشک تجویز می‌شود.
ماینوکسیدیل: ماینوکسیدیل به هیچ عنوان درمان خط اول برای کودکان نیست. مروری بر ۴۱ مطالعه و ۴۴۲ بیمار کودک در ژورنال Dermatology and Therapy نتیجه گرفت که دوز پایین آن شاید گزینهٔ ایمنی باشد، ولی شواهد هنوز محدود است. ماینوکسیدیل فقط در موارد خاص و با تجویز متخصص استفاده می‌شود.
تریکوتیلومانیا: رفتاردرمانی شناختی درمان اصلی است و دارو نقش کمکی دارد.
برای تشخیص علت و شروع درمان درست، از متخصصان پوست در طبیبینو نوبت بگیرید.
پزشکان متخصص dermatologist
ماینوکسیدیل، کورتون یا مکمل بزرگسالان را بدون نسخهٔ پزشک روی سر یا در دهان کودک نگذارید.
روش‌های طبیعی و خانگی برای درمان ریزش مو در کودکان
روش‌های طبیعی و خانگی جایگزین درمان پزشکی نیستند. ماساژ ملایم پوست سر با روغن گیاهی می‌تواند خون‌رسانی را بهتر کند و آرامش‌بخش باشد. پیش از آن، مقدار کمی روغن را روی پوست داخل بازوی کودک بزنید و ۲۴ ساعت صبر کنید تا حساسیت رد شود.
دو باور رایج در وب فارسی را کنار بگذارید. تراشیدن سر موی کودک را پرپشت‌تر نمی‌کند، چون تعداد فولیکول‌ها با تراشیدن تغییر نمی‌کند. مالیدن آب پیاز یا سیر روی پوست نازک سر کودک ممکن است سوزش و التهاب ایجاد کند. خطر اصلی درمان خانگی این است که والدین زمان طلایی درمان قارچ یا آلوپسی را از دست بدهند.
پیشگیری از ریزش مو در کودکان
پیشگیری از ریزش مو در کودکان سه پایه دارد:
- تغذیهٔ متعادل: پروتئین، آهن و روی کافی در غذای روزانه.
- بهداشت شخصی: شانه، کلاه، حوله و بالش کودک مشترک نباشد، چون قارچ سر از همین وسایل منتقل می‌شود.
- کاهش استرس و کشش: موی دختران را شل ببندید و فشار درسی و خانوادگی را جدی بگیرید.
نقش تغذیه در سلامت موی کودکان
تغذیه در سلامت موی کودکان نقش مستقیم دارد، چون فولیکول مو از سلول‌هایی است که سریع تقسیم می‌شوند. چهار مادهٔ مغذی مهم‌ترند:
- آهن: کمبود آهن از شایع‌ترین علل غذایی ریزش منتشر است. روی (زینک): برای رشد و ترمیم بافت مو لازم است.
- پروتئین: ساقهٔ مو از پروتئین کراتین ساخته می‌شود.
- ویتامین‌های گروه B: در تولید انرژی سلول‌های ریشهٔ مو نقش دارند.
نکته کلیدی: مکمل آهن یا روی را فقط با دستور پزشک و بعد از آزمایش خون به کودک بدهید. مصرف بی‌جا هم عارضه دارد و هم علت واقعی را پنهان می‌کند.
تأثیر استرس و فشار روانی بر ریزش مو در کودکان
استرس و فشار روانی از دو مسیر به ریزش موی کودک می‌رسد. در تلوژن افلوویوم، یک شوک جسمی یا روحی تعداد زیادی از موها را هم‌زمان به فاز استراحت می‌برد و چند ماه بعد این موها می‌ریزند. در تریکوتیلومانیا، کودک برای کم کردن اضطراب مو را می‌کند، گاهی بدون این‌که خودش متوجه باشد.
استرس‌های محیطی رایج عبارت‌اند از: تغییر مدرسه، تولد خواهر یا برادر، جدایی والدین و از دست دادن یکی از نزدیکان. وقتی ریزش چند ماه بعد از چنین اتفاقی شروع شده، این فاصلهٔ زمانی را به پزشک بگویید.
ارتباط بیماری‌های پوستی با ریزش مو در کودکان
قارچ سر (Tinea Capitis) شایع‌ترین بیماری پوستی مولد ریزش مو در کودکان است. مجلهٔ American Family Physician آن را شایع‌ترین علت ریزش موی کودکان می‌داند و توصیه می‌کند در هر پوسته‌ریزی کف سر کودک ابتدا قارچ رد شود.
اگزما و پسوریازیس هم با خارش و التهاب کف سر باعث خاراندن مداوم و شکستن مو می‌شوند. ریزش در این دو بیماری معمولاً با کنترل التهاب برمی‌گردد.
نکته کلیدی: پوسته‌ریزی کف سر کودک پیش از بلوغ را شورهٔ ساده فرض نکنید. اول قارچ را با معاینه رد کنید، بعد سراغ شامپوی ضدشوره بروید.
موارد خاص و نادر ریزش مو در کودکان
ریزش مو پس از شیمی‌درمانی در کودکان معمولاً برگشت‌پذیر است و مو چند ماه بعد از پایان درمان دوباره رشد می‌کند. گاهی رنگ یا حالت موی تازه با قبل فرق دارد.
سوختگی‌های شدید پوست سر ممکن است فولیکول‌ها را برای همیشه از بین ببرند و جای زخم (اسکار) بگذارند. در این حالت جراح پلاستیک با روش‌هایی مثل انبساط بافت یا پیوند پوست ناحیهٔ بی‌مو را ترمیم می‌کند. چند بیماری ژنتیکی نادر ساقهٔ مو هم وجود دارد که فقط متخصص پوست با بررسی مو زیر میکروسکوپ تشخیص می‌دهد.
نتیجه‌گیری و راهنمای مراجعه
ریزش مو در کودکان تقریباً همیشه علت مشخصی دارد و وقتی علت ریزش مو در کودکان پیدا شود، درمان ریزش مو در کودکان معمولاً ساده و موفق است. لکهٔ پوسته‌دار را به‌خاطر احتمال قارچ زود به پزشک نشان دهید. ریزش منتشر بعد از تب را چند ماه با صبر دنبال کنید و برای ریزش همراه با خستگی، آزمایش خون بدهید.
اگر هنوز مطمئن نیستید ریزش موی فرزندتان طبیعی است یا نه، معاینهٔ متخصص پوست و مو جواب قطعی می‌دهد. شما چه تجربه‌ای از ریزش موی فرزندتان دارید؟ سؤال یا تجربه‌تان را در بخش نظرات بنویسید.
برای معاینهٔ کودک، همین حالا از متخصصان پوست طبیبینو نوبت آنلاین بگیرید.
پزشکان متخصص dermatologist
سوالات متداول
آیا ریزش مو در کودکان خطرناک است؟
ریزش مو در کودکان به‌ندرت خطرناک است، ولی همیشه یک علت دارد. خطر اصلی قارچ سر واگیردار و بیماری‌های زمینه‌ای مثل کم‌خونی یا تیروئید است که بدون درمان می‌مانند.
چه تعداد ریزش مو در کودکان طبیعی است؟
آکادمی پوست آمریکا ریزش ۵۰ تا ۱۰۰ تار مو در روز را برای بزرگسالان طبیعی می‌داند. برای کودکان عدد دقیق جداگانه‌ای تعریف نشده است. لکهٔ بی‌مو یا کم‌پشتی قابل‌دیدن، در هر تعدادی، غیرطبیعی است.
علت ریزش مو در کودکان ۲ ساله چیست؟
در کودکان ۲ ساله، ریزش مو بیشتر از اصطکاک سر با بالش، ریزش موقت چند ماه بعد از تب بالا و گاهی قارچ سر است.
علت ریزش مو در کودکان ۵ ساله چیست؟
در کودکان ۵ ساله آلوپسی آره‌آتا و قارچ سر شایع‌ترند. اوج بروز آلوپسی آره‌آتا حدود ۶ سالگی است، پس لکهٔ گرد صاف در این سن را جدی بگیرید.
علت ریزش مو در کودکان ۸ ساله چیست؟
در کودکان ۸ ساله قارچ سر، آلوپسی آره‌آتا و ریزش کششی از مدل موی سفت بیشتر دیده می‌شوند. اگر موها در طول‌های نامساوی شکسته‌اند، احتمال کندن عادتی مو را هم با پزشک در میان بگذارید.
علت ریزش مو در کودکان دختر چیست؟
در دختران، ریزش مو بیشتر از ریزش کششی به‌خاطر بستن سفت مو، کمبود آهن و آلوپسی آره‌آتا است. آلوپسی آره‌آتا در دختران کمی شایع‌تر از پسران است.
