نمودار و میزان رشد کودکان | قد نرمال کودک در هر سال

رشد کودک از مهم ترین شاخص‌های سلامت و تکامل جسمی است که با بررسی تغییرات قد و وزن در سنین مختلف ارزیابی می‌شود. نوزادان در سال اول زندگی حدود ۲۵ سانتی متر، در دوران نوپایی و پیش دبستانی حدود ۶ تا ۱۰ سانتی متر و در دوران مدرسه ۵ تا ۷ سانتی متر در سال رشد قدی دارند.

نمودار و جداول رشد تنها یک معیار استاندارد و کلی برای بررسی میزان رشد کودک هستند. بنابراین قرار گرفتن قد یا وزن کودک در یک محدوده خاص به تنهایی نشان دهنده سلامت کامل یا اختلال رشد نیست و روند تغییرات او در طول زمان اهمیت بیشتری دارد.

طبق آمارهای به دست آمده، به طور تخمینی حدود ۵ تا ۸ درصد از کودکان دچار اختلال رشدی هستند. اختلال رشد کودکان در پسران نسبت به دختران شایع تر است.

ویژگی	توضیحات
میزان رشد کودکان در هر سال	در سال اول زندگی حدود ۲۵ سانتی متر، در دوران نوپایی و پیش دبستانی حدود ۶ تا ۱۰ سانتی متر و در دوران مدرسه ۵ تا ۷ سانتی متر در سال
نحوه تعیین قد و وزن کودک	براساس جداول رشد و فرمول‌های میانگین قد پدر و مادر
علت کمبود رشد کودک	تغذیه نامناسب و ناکافی، کمبود پروتئین، ویتامین دی، کلسیم، آهن روی، مشکلات گوارشی، کم کاری تیروئید، اختلالات هورمونی، مشکلات ژنتیکی، استرس‌های محیطی و …
علائم هشدار کوتاهی قد (نیازمند مراجعه فوری به پزشک)	تفاوت شدید قد کودک با منحنی‌های استاندارد، رشد بسیار کند نسبت به همسالان، تاخیر غیر عادی در شروع بلوغ، دردهای مداوم مفاصل و استخوان‌ها، توقف ناگهانی رشد پس از دوره جهش، ابتلا به بیماری‌های خاص و بروز مشکلاتی مانند ضعف عمومی، کاهش انرژی یا اختلال در تمرکز
زمان مناسب جهت اقدام برای افزایش قد	تا پایان دوران نوجوانی و بلوغ (حدود ۱۸ سالگی برای دختران و ۲۱ سالگی برای پسران) و پیش از بسته شدن صفحات رشد (اپی فیز)
روش‌های کمک به افزایش قد کودک	تامین تغذیه مقوی و متعادل، انجام ورزش‌های کششی و پرشی، خواب عمیق شبانه معادل ۸ تا ۱۰ ساعت، حفظ فرم بدن و استقرار صحیح جسمی، اجتناب از دود ناشی از دخانیات، پرهیز از ادعاهای دروغین تبلیغاتی، مراجعه به پزشک در صورت مشاهده علائم غیر عادی رشد

میزان رشد کودک در هر سال

میزان رشد کودک در سنین مختلف، متفاوت است. نوزادان در سال اول زندگی حدود ۲۵ سانتی متر رشد می‌کنند. سرعت رشد در دوران نوپایی و پیش دبستانی کاهش پیدا می‌کند و به ۶ تا ۱۰ سانتی متر در سال می‌رسد. در دوران مدرسه (۶ تا ۱۲ سالگی) روند رشد کودک روی نرخ ثابت سالانه ۵ تا ۷ سانتی متر قرار می‌گیرد تا کودکان آماده ورود به جهش بزرگ بلوغ شود.

جدول رشد کودک (الگوی رشد قدی کودکان بر اساس سن)

رشد قدی کودکان از بدو تولد تا پایان دوران بلوغ، یک روند تدریجی است که در هر مرحله با سرعت متفاوتی پیش می‌رود. افزایش قد کودکان در سال اول زندگی با سرعت بسیار بالایی رخ می‌دهد و پس از آن، سرعت رشد کاهش پیدا می‌کند و تا زمان بلوغ نسبتا ثابت است. با آغاز دوران بلوغ، تغییرات هورمونی باعث افزایش سرعت رشد قد می‌شوند. در نهایت با تکمیل رشد استخوان‌ها، افزایش قد متوقف خواهد شد.

برای ارزیابی وضعیت رشد کودک، نمی‌توان تنها به عدد قد در یک سن مشخص اکتفا کرد. پزشکان با استفاده از نمودارهای استاندارد رشد، بررسی صدک‌های قدی و قد پدر و مادر وضعیت کودک را با همسالان هم جنس او مقایسه می‌کنند.

نمودار قد و وزن کودک دختر

الگو و میزان رشد کودکان دختر در سنین مختلف، متفاوت است. در جدول حاضر، می‌توانید سن و قد کودک خود را از بدو تولد تا ۱۲ سالگی با نمودارهای استاندارد رشد دختران مقایسه کنید تا از طبیعی بودن و افزایش یا کاهش سرعت رشد کودک (دختر) آگاه شوید:

سن	قد طبیعی در هر سن برای دختران	وزن طبیعی در هر سن برای دختران
تولد	۴۹ تا ۵۰ سانتی متر	۳.۲ تا ۳.۹ کیلوگرم
شش ماهگی	۶۵ تا ۶۷ سانتی متر	۶.۵ تا ۷.۳ کیلوگرم
یک سالگی	۷۳ تا ۷۵ سانتی متر	۸.۴ تا ۹.۵ کیلوگرم
دو سالگی	۸۳ تا ۸۵ سانتی متر	۱۰.۵ تا ۱۲.۷ کیلوگرم
سه سالگی	۹۲ تا ۹۵ سانتی متر	۱۳.۵ تا ۱۵.۵ کیلوگرم
چهار سالگی	۹۸ تا ۱۰۱ سانتی متر	۱۵.۵ تا ۱۷.۵ کیلوگرم
شش سالگی	۱۱۲ تا ۱۱۵ سانتی متر	۱۹.۵ تا ۲۲ کیلوگرم
هشت سالگی	۱۲۴ تا ۱۲۸ سانتی متر	۲۴.۵ تا ۲۸ کیلوگرم
ده سالگی	۱۳۶ تا ۱۴۰ سانتی متر	۳۲.۵ تا ۳۶ کیلوگرم
دوازده سالگی	۱۴۶ تا ۱۵۰ سانتی متر	۳۷.۵ تا ۴۲ کیلوگرم

نمودار قد و وزن کودک پسر

میزان رشد پسران نسبت به دختران بیشتر است. به همین دلیل، الگوی متفاوتی براساس جنسیت برای رشد کودکان پسر تنظیم شده است. محدوده قد و وزن متناسب با سن کودک پسر به این صورت است:

سن	قد طبیعی در هر سن برای پسران	وزن طبیعی در هر سن برای پسران
تولد	۵۰ تا ۵۱ سانتی متر	۳.۳ تا ۴ کیلوگرم
شش ماهگی	۶۷ تا ۶۸ سانتی متر	۶.۹ تا ۷.۷ کیلوگرم
یک سالگی	۷۴ تا ۷۶ سانتی متر	۸.۹ تا ۹.۸ کیلوگرم
دو سالگی	۸۴ تا ۸۶ سانتی متر	۱۱.۱ تا ۱۳.۳ کیلوگرم
سه سالگی	۹۳ تا ۹۶ سانتی متر	۱۴ تا ۱۶ کیلوگرم
چهار سالگی	۹۹ تا ۱۰۲ سانتی متر	۱۶ تا ۱۸ کیلوگرم
شش سالگی	۱۱۴ تا ۱۱۷ سانتی متر	۲۰ تا ۲۳ کیلوگرم
هشت سالگی	۱۲۶ تا ۱۳۰ سانتی متر	۲۵ تا ۲۹ کیلوگرم
ده سالگی	۱۴۹ تا ۱۵۴ سانتی متر	۳۴ تا ۳۸ کیلوگرم
دوازده سالگی	۱۴۹ تا ۱۵۴ سانتی متر	۴۰ تا ۴۵ کیلوگرم

میزان هورمون رشد در کودکان

هورمون رشد (HGH) یکی از مهم ترین هورمون‌های موثر بر رشد کودک است. این هورمون توسط غده هیپوفیز در مغز ترشح می‌شود و با تحریک رشد استخوان‌ها نقش مهمی در افزایش قد، رشد عضلات و تکامل بافت‌های بدن ایفا می‌کند. بیشترین میزان هورمون رشد هنگام خواب عمیق شبانه آزاد می‌شود. به همین دلیل، خواب کافی و باکیفیت برای رشد طبیعی کودکان اهمیت زیادی دارد.

کمبود هورمون رشد یا وجود اختلالات هورمونی سرعت افزایش قد و میزان رشد کودک را کاهش می‌دهد یا آن را به طور کامل متوقف می‌کند. تشخیص میزان ترشح هورمون رشد با انجام آزمایش‌های هورمونی و ارزیابی پزشک متخصص امکان پذیر است.

قد و وزن طبیعی کودک چگونه تعیین می شود؟

نحوه تعیین محدوده قد و وزن طبیعی کودکان براساس جداول رشد استاندارد و صدک‌ها (percentiles) و سه فاکتور سن، جنسیت است. همچنین، برای تعیین محدوده طبیعی رشد کودک، روند رشد او در ماه‌های گذشته نیز بررسی می‌شود.

در صورتی که مقادیر به دست آمده برای رشد کودک خارج از محدوده استاندارد باشد، باید کودک مورد بررسی تخصصی پزشک قرار بگیرد.

یکی دیگر از معیارهای ارزیابی قد و وزن کودک، استفاده از فرمول‌های تخمین قد تنهایی براساس قد والدین است. این فرمول‌ها تنها یک تخمین کلی هستند. به این صورت که:

(قد پدر + قد مادر – ۱۳) ÷ ۲ = قد تخمینی برای دختران

(قد پدر + قد مادر + ۱۳) ÷ ۲ = قد تخمینی برای پسران

علت کمبود رشد در کودکان

علت کاهش رشد کودک ناشی از یک مشکل پزشکی خاص نیست؛ بلکه مجموعه ای از عوامل ژنتیکی، تغذیه ای، شرایط محیطی و برخی از بیماری‌های مزمن در ایجاد آن نقش دارند. اصلی ترین مشکلاتی که در مختل کردن روند رشد طبیعی کودک نقش دارند، عبارت اند از: 

• تغذیه نامناسب و ناکافی
• کمبود پروتئین، ویتامین دی، کلسیم، آهن روی
• مشکلات گوارشی
• کم کاری تیروئید
• مصرف نکردن شیر کافی در نوزادان
• اختلالات هورمونی
• خواب ناکافی
• مشکلات ژنتیکی
• استرس‌های محیطی

چه زمانی باید برای کوتاهی قد اقدام کرد؟

با وجود این که نحوه و میزان رشد کودکان با یکدیگر یکسان نیست، اما برخی موارد باید به عنوان هشدار جدی در نظر گرفته شوند. برخی از مهم ترین علائم هشدار در رابطه با کوتاهی قد  و کاهش رشد کودک عبارت اند از:

• فاصله گرفتن شدید قد کودک از منحنی‌های استاندارد
• رشد بسیار کند نسبت به همسالان
• تاخیر غیر عادی در شروع بلوغ
• دردهای مداوم مفاصل و استخوان‌ها
• توقف ناگهانی رشد پس از دوره جهش
• ابتلا به بیماری‌های خاص و بروز مشکلاتی مانند ضعف عمومی، کاهش انرژی یا اختلال در تمرکز

در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به پزشک جهت بررسی میزان رشد کودک ضروری است. با تشخیص زود هنگام می‌توان از درمان موثر تر استفاده کرد و احتمال بروز مشکلات جدی تر در آینده را کاهش داد.

همچنین، درباره زمان مراجعه به پزشک برای اختلال در رشد کودک در kidshealth ذکر شده است:

“You may worry if your child isn’t as tall as other kids that age. But the more important question is whether your child is continuing to grow at a normal rate. If your doctor finds a problem — such as a growth rate that had been normal but has recently slowed — he or she may track growth carefully over several months to see if the pattern suggests a possible health problem or is just a variation of normal.

If it’s found that your child is growing or developing too slowly, the doctor may order tests to check for medical conditions such as hypothyroidism, growth hormone deficiency, or other things that can affect growth.

If you have any concerns about your child’s growth or development, talk with your doctor.”

“اگر قد فرزندتان به اندازه دیگر کودکان همسنش بلندقد نباشد، ممکن است نگران شوید. اما سوال مهم تر این است که آیا فرزند شما با سرعت طبیعی رشد می‌کند یا خیر. اگر پزشک شما مشکلی پیدا کند – مانند سرعت رشدی که قبلا طبیعی بوده اما اخیرا کند شده است – ممکن است رشد را طی چند ماه با دقت پیگیری کند تا ببیند آیا این الگو نشان‌دهنده یک مشکل احتمالی در سلامت است یا فقط نوعی تغییر در حالت طبیعی است.

اگر مشخص شود که فرزند شما خیلی کند رشد می‌کند یا رشد او کند است، پزشک ممکن است آزمایش‌هایی را برای بررسی بیماری‌هایی مانند کم کاری تیروئید ، کمبود هورمون رشد یا سایر مواردی که می‌توانند بر رشد تاثیر بگذارند، تجویز کند.

اگر در مورد رشد یا تکامل فرزندتان نگرانی دارید، با پزشک خود صحبت کنید.”

برای افزایش قد تا چه زمانی فرصت داریم؟

بهترین زمان برای افزایش رشد کودک تا پایان دوران نوجوانی و بلوغ (حدود ۱۸ سالگی برای دختران و ۲۱ سالگی برای پسران) است. پس از رسیدن به این سن، صفحات رشد (اپی فیز) بسته می‌شود و دیگر تغییر قابل توجهی در قد فرد ایجاد نمی‌شود.

با توجه به این موارد، اقدام برای مداخلات پزشکی جهت افزایش میزان رشد کودک، در سنین کودکی و نوجوانی با بیشترین اثربخشی همراه است.

برای افزایش قد چه کاری می‌توان انجام داد؟

با رعایت برخی از بایدها و نبایدها در سبک زندگی می‌توان زمینه لازم برای بهبود رشد قدی و بهره مندی از حداکثر پتانسیل رشد کودک را فراهم کرد. مهم ترین راهکارهای عملی و علمی موثر بر حداکثر پتانسیل رشد قدی عبارت اند از:

• تامین تغذیه مقوی و متعادل شامل ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز جهت رشد استخوان‌ها و تقویت سیستم ایمنی بدن
• انجام ورزش‌های کششی و پرشی مانند بسکتبال، والیبال و شنا جهت تحریک هورمون رشد و تقویت عضلات و استخوان‌ها
• خواب عمیق شبانه معادل ۸ تا ۱۰ ساعت جهت ترشح طبیعی هورمون رشد
• حفظ فرم بدن و استقرار صحیح جسمی جهت جلوگیری از آسیب‌های اسکلتی و بهبود رشد
• اجتناب از دود ناشی از دخانیات جهت جلوگیری از تاثیر منفی بر رشد
• پرهیز از ادعاهای دروغین تبلیغاتی مثل افزایش قد سریع در چند روز
• مراجعه به پزشک در صورت مشاهده علائم غیر عادی رشد جهت بررسی وضعیت هورمونی و سلامت

تشخیص به موقع مشکلات هورمونی و ارزیابی سن استخوانی نقش مهمی در کمک به رشد کودکان دارد. والدین گرامی برای بررسی دقیق میزان رشد کودک خود و دریافت مشاوره تخصصی، می‌توانند به سایت طبیبینو مراجعه کنند و با مشاهده لیست بهترین پزشکان کودک و نوزاد در سراسر ایران نوبت حضوری یا مشاوره آنلاین خود را در پلتفرم طبیبینو در سریع ترین زمان ممکن ثبت کنند.

سوالات متداول

آیا کودکان بعد از بلوغ هم قد می‌کشند؟

خیر، پس از پایان بلوغ و بسته شدن صفحات رشد، تغییر قابل توجهی در قد افراد ایجاد نمی‌شود.

آیا مصرف مکمل‌ها برای افزایش قد ضروری است؟

در صورتی که کودک از نظر تغذیه ای نیازمند استفاده از مکمل باشد، مصرف مکمل‌های تجویز شده توسط پزشک ضروری است.

آیا تزریق هورمون رشد باعث افزایش قد می‌شود؟

بله، تزریق هورمون رشد پیش از بسته شدن صفحات رشد کودک باعث افزایش قد آن‌ها می‌شود. توجه داشته باشید که تزریق این هورمون باید توسط پزشک متخصص تجویز شود.

آیا ورزش بر رشد قد تاثیر دارد؟

ورزش به طور مستقیم باعث رشد کودکان نمی‌شود. بلکه شرایط ایده آل (تحریک هورمون‌ها، تقویت عضلات و استخوان‌ها، افزایش گردش خون و …) برای رشد قد را فراهم می‌کند.

آیا تغذیه نادرست می‌تواند روی رشد قد تاثیر بگذارد؟

بله، سوء تغذیه ناشی از حجم پایین یا تغذیه نامناسب می‌تواند بر کاهش میزان رشد کودک تاثیر بگذارد.