افسردگی سایکوتیک چیست؟ افسردگی سایکوتیک حالتی حادتر از افسردگی اساسی (MDD) است. به این صورت که فرد علاوه بر تجربه علائم افسردگی اساسی، دچار هذیان و توهمات وحشتناک نیز می‌شود. صحبت‌های نامفهوم، ناتوانی در ارتباط با دیگران، افکار بی منطق، اختلال در خواب و افکار خودکشی و آسیب به دیگران علائم اصلی این عارضه هستند.
حدود چهار نفر از هر ۱۰۰۰ نفر به اختلال افسردگی سایکوتیک مبتلا هستند. این آمار در افراد بالای ۶۰ سال، بین ۱۴ تا ۳۰ نفر از هر ۱۰۰۰ نفر برآورد شده است. با این وجود، در صورت مداخله سریع و تخصصی پزشکی می‌توان این عارضه را با روش‌های مختلف، کنترل و درمان کرد.
| ویژگی‌ها | توضیحات |
| تعریف | همراه شدن روان پریشی (توهم و هذیان) با افسردگی اساسی |
| علائم | صحبت‌های نامفهوم و ناگهانی، احساس جدا بودن از دیگران، تصورات منفی درباره خود، افکار بی منطق و ناهنجار، اختلال در خواب، افکار خودکشی و آسیب به دیگران |
| علت | شیمی مغز، ژنتیک، آسیب‌های دوران کودکی، رویدادهای تلخ زندگی، شرایط پزشکی، مواد مصرفی، تغییرات هورمونی، ویژگی‌های شخصیتی |
| درمان | روان درمانی، دارو درمانی، الکتروشوک، تغییر سبک زندگی، بستری بیمار در بیمارستان |
| زمان بهبودی | مشاهده علائم بهبودی پس از گذشت ۲ تا ۴ هفته از شروع درمان |
اختلال افسردگی سایکوتیک
افسردگی سایکوتیک یکی از جدی ترین و حادترین اختلالات خلقی است. فرد مبتلا به این عارضه علاوه بر علائم افسردگی ماژور، علائم روان پریشی را نیز تجربه می‌کند. همچنین ارتباط او با واقعیت و دنیای واقعی قطع می‌شود.
فرد مبتلا به اختلال افسردگی سایکوتیک، منطق و شواهد علیه توهمات خود را نمی‌پذیرد و همواره به رفتار خود ادامه می‌دهد؛ زیرا نمی‌تواند واقعیت را درک کند.
با توجه به میزان حاد بودن این عارضه، همواره امکان آسیب رساندن به خود وجود دارد. به همین دلیل، خانواده و اطرافیان فرد باید به طور ویژه ای از او مراقبت کرده و سریعا برای مداخله پزشکی اقدام کنند.
افسردگی سایکوتیک چیست؟
افسردگی سایکوتیک چیست؟ افسردگی سایکوتیک (Psychotic Depression) به حالتی گفته می‌شود که روان پریشی با افسردگی اساسی همراه می‌شود. این اختلال زیر گروهی از افسردگی اساسی است.
این اختلال با دو ویژگی اصلی «هذیان» (باورهای غلط و غیر واقعی مثل گناه کار بودن یا ورشکستگی مطلق) و «توهم» (شنیدن صداها یا دیدن چیزهای ناموجود با ماهیت سرزنش گر) همراه است.
اختلال افسردگی سایکوتیک بیشتر در سالمندان بالای ۶۰ سال مشاهده می‌شود. همچنین، بیش از ۲۰ درصد از افرادی که به علت افسردگی بستری شده اند، به این نوع مبتلا هستند.
علائم افسردگی سایکوتیک چیست؟
علائم افسردگی سایکوتیک چیست؟ علائم افسردگی سایکوتیک ترکیبی از علائم افسردگی و روان پریشی است. علائم معمول این افسردگی عبارت اند از:
صحبت‌های درهم و نامفهوم؛ شروع به صحبت بی‌انسجام و به طور ناگهانی
افسردگی سایکوتیک باعث اختلال در پردازش مغزی فرد می‌شود. به همین دلیل، بیمار در کلام خود پیوستگی منطقی ندارد. همچنین، موضوعات را به صورت ناگهانی عوض می‌کند و جملات و کلمات بی معنی به کار می‌برد. در نتیجه، افکار او به درستی منتقل نمی‌شود.
احساس جدا بودن از دیگران؛ تصورات منفی درباره خود و احساس ناتوانی در ارتباط
بیمار احساس می‌کند دیگران او را باور ندارند و حمایتش نمی‌کنند. از طرفی، به دلیل ابتلا به افسردگی، فرد علاقه خود به ارتباط با دیگران و مشارکت اجتماعی را از دست می‌دهد. همچنین نسبت به خود حس تنفر و بی ارزشی دارد و احساس می‌کند باری بر دوش خانواده است. در نتیجه، بیمار مبتلا به اختلال افسردگی سایکوتیک به گوشه گیری مطلق مبتلا می‌شود.
افکار گیج کننده؛ ترس‌ها، تفکرات بی منطق و احساسات ناهنجار
اغلب افکار افراد مبتلا به افسردگی سایکوتیک با واقعیت متناقض است. فرد، دچار هذیان‌هایی مانند ترس از تعقیب پلیس یا اعتقاد به داشتن بیماری لاعلاج بدون وجود شواهد پزشکی می‌شود که در واقعیت وجود ندارد. به عبارتی، ممکن است فرد دچار توهمات دیداری، لمسی، بویایی و شنیداری ترسناک شود و احساس ناامنی شدیدی داشته باشد. طوری که زندگی او را مختل کند.
مشکلات خواب؛ بیداری ناگهانی در شب، دشواری در خوابیدن یا خواب بیش‌از حد
خواب بیمار مختل می‌شود. به این صورت که علائم اختلال افسردگی سایکوتیک در برخی افراد به صورت بی خوابی شدید همراه با هجوم صداها و افکار مزاحم ظاهر می‌شود؛ اما برخی دیگر علائمی نظیر خوابیدن مفرط در طول روز و بیداری شبانه را تجربه می‌کنند.
افکار مرگ یا خودکشی؛ اقدامات ناپسند و خطرناک در راستای آسیب به خود
افکار بیمار اغلب درباره بی ارزشی، شکست، خود تحقیری و شرم هستند. بیمار عمیقا احساس گناه می‌کند. این موضوع در کنار توهمات دستوری باعث می‌شود بیمار مستقیما برای خودکشی یا آسیب رساندن به دیگران اقدام کند. این موضوع نیازمند توجه فوری و مداخله حرفه ای است.
علت افسردگی سایکوتیک
علت افسردگی سایکوتیک چیست؟ افسردگی سایکوتیک یک اختلال چند وجهی است و عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند. با توجه به مشخص نبودن علت اصلی ابتلا به این عارضه، معمولا یک یا چند مورد از عوامل ژنتیکی، بیولوژیکی، محیطی و روانی به عنوان علت بروز آن در نظر گرفته می‌شوند:
| علت | توضیحات |
| شیمی مغز | برهم خوردن تعادل پیام رسان‌های عصبی دوپامین و سروتونین |
| ژنتیک | سابقه خانوادگی ابتلا به افسردگی |
| آسیب‌های دوران کودکی | تروماها و آسیب‌های سنگین دوران کودکی مانند سوء استفاده |
| رویدادهای تلخ زندگی | تجربه استرس، مرگ عزیزان و فقدان حمایت |
| شرایط پزشکی | شرایط جدی سلامتی، مانند سرطان، بیماری قلبی یا بیماری مزمن |
| شخصیت | ویژگی‌هایی مانند کلافگی یا عدم در کنار آمدن با شرایط |
| مواد مصرفی | عوارض جانبی داروها، مواد مخدر و الکل |
| تغییرات هورمونی | مانند بالا رفتن شدید هورمون کورتیزول ناشی از استرس مزمن یا دوران پس از زایمان |
تست افسردگی سایکوتیک
هیچ تست آزمایشگاهی یا آزمون اینترنتی واحدی برای تشخیص قطعی ابتلا به افسردگی سایکوتیک وجود ندارد. این ابزارها تنها برای غربالگری و شناسایی اولیه علائم به کار می‌روند.
تشخیص قطعی ابتلا به افسردگی روان پریشانه تنها پس از بررسی دقیق علائم، مصاحبه بالینی روانپزشکی، بررسی معیارهای DSM-5 و ارائه شرح حال توسط فرد و اطرافیان او براساس واقعیت امکان پذیر است.
تفاوت افسردگی سایکوتیک و اسکیزوفرنی
تفاوت اسکیزوبرنی و افسردگی سایکوتیک چیست؟ برای تشخیص ابتلای فرد به افسردگی سایکوتیک یا اسکیزوفرنی، نیاز است که شرح حال کاملی در اختیار پزشک معالج قرار گیرد. این اختلالات با عدم درک واقعیت همراه هستند؛ اما مرز باریکی بین آن‌ها وجود دارد.
در اسکیزوفرنی، علائم روان پریشی به صورت مداوم، ساختار نیافته و بدون زمینه خلقی مشخص رخ می‌دهند. در حالی که در افسردگی روان پریشانه، هذیان‌ها و توهمات بیمار با خلق و خوی او همخوان (Mood-congruent) هستند. همچنین، دقیقا حول محور گناه، بدبختی، بیماری و بی ارزشی می‌چرخند. علائم سایکوز با درمان فاز افسردگی از بین می‌روند.
درباره تفاوت این دو اختلال در Harley Therapy ذکر شده است:
“Schizophrenia and major depressive disorder with psychosis are two distinctly different disorders. The main symptom of schizophrenia is a marked and consistent issue with determining what is real and what isn’t. With depression with psychosis, the main symptom is severe depression, to the point you lose touch with reality. So with psychotic depression, you’ll have depression first. Then you will experience hallucinations and delusions that are depressive and focus on themes like hopelessness and failure.”
“اسکیزوفرنی و اختلال افسردگی اساسی همراه با روان پریشی دو اختلال کاملا متفاوت هستند. علامت اصلی اسکیزوفرنی، مشکل مشخص و مداوم در تشخیص واقعیت و غیر واقعیت است. در افسردگی همراه با روان پریشی، علامت اصلی افسردگی شدید است، تا جایی که ارتباط با واقعیت را از دست می‌دهید. بنابراین در افسردگی روان پریشی، ابتدا افسردگی خواهید داشت. سپس توهمات و هذیان‌هایی را تجربه خواهید کرد که افسردگی آور هستند و بر موضوعاتی مانند ناامیدی و شکست تمرکز دارند . از سوی دیگر، روان پریشی در اسکیزوفرنی می‌تواند شامل مضامین غیر ممکن یا عجیب و غریبی باشد که با حالت خلقی فرد ارتباطی ندارند. ممکن است فکر کنید کسی به شما خیره شده است زیرا می‌خواهد تلفن شما را بدزدد.”
درمان افسردگی سایکوتیک
مداخله زود هنگام برای حفظ امنیت فرد مبتلا به افسردگی روان پریشی بسیار مهم است. احتمال این که این عارضه بدون مداخله پزشکی بهبود پیدا کند، بسیار کم است.
درمان افسردگی سایکوتیک با استفاده از روش‌های روان درمانی، دارو درمانی، تحریک الکتریکی مغز و الکتروشوک (ECT) یا ترکیبی از آن‌ها امکان پذیر است:
روان درمانی
در روش روان درمانی به شناسایی و تغییر احساسات، افکار و رفتارهای ناسالم فرد پرداخته می‌شود. در صورتی که سایکوتیک در مراحل ابتدایی باشد، گفتار درمانی موثر خواهد بود.
در صورت مقاومت فرد نسبت به این روش، از ترکیب روان درمانی با سایر روش‌ها و داروها استفاده می‌شود.
دارو درمانی
با توجه به شدت ابتلا به افسردگی سایکوتیک، روانپزشک داروهای ضد روان‌پریشی، ضد افسردگی یا ترکیبی از آن‌ها را برای درمان این عارضه تجویز می‌کند. دوره مصرف باید با رعایت دوز مصرفی طی شود.
بستری شدن در بیمارستان
در مواردی که علائم سایکوز در فرد شدید باشد و سابقه یا افکار خودکشی و آسیب رساندن به دیگران مشاهده شود، باید بیمار در بیمارستان روانپزشکی بستری شود. در حالت، فرد تحت نظارت و درمان دقیق تری قرار می‌گیرد. این اقدام برای حفظ ایمنی و کمک به تثبیت شرایط روانی بیمار ضرور است.
درمان با الکتروشوک (ECT)
الکتروشوک یا تحریک الکتریکی مغز، نسبت به سایر روش‌ها موثرتر است. در این روش، ابتدا فرد تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد. سپس از طریق پوست سر جریان الکتریکی به مغز اعمال می‌شود تا هورمون‌های مربوط به هذیان و توهم بازسازی و اصلاح شوند. در مواردی که فرد افکار آسیب زا و خودکشی داشته باشد، این روش بسیار موثر خواهد بود.
اصلاح سبک زندگی
ایجاد برخی تغییرات در سبک زندگی مانند ورزش منظم، خواب کافی و با کیفیت، داشتن رژیم غذایی سالم و ترک الکل به مدیریت علائم، پشتیبانی درمانی و کیفیت زندگی بیمار کمک کند. این موارد به عنوان مکمل درمانی شناخته می‌شوند و به تنهایی برای درمان قطعی این اختلال کافی نیستند.
داروهای افسردگی سایکوتیک
در برخی موارد، روانپزشک استفاده ترکیبی از داروهای ضد روان پریشی و ضد افسردگی را برای کنترل و بهبود افسردگی سایکوتیک تجویز می‌کند. این داروها نقش موثری در بازسازی تعادل شیمیایی مغز دارند.
| داروهای ضد افسردگی | داروهای ضد روان پریشی |
| اولانزاپینکوتیاپینریسپریدونآریپیپرازول | پاروکستینسیتالوپرامفلوکستینسرترالین |
کال تو اکشن هشدار: از مصرف خودسرانه، بیشتر از مقدار تجویز شده یا خارج از زمان تعیین شده توسط پزشک معالج بپرهیزید.
چقدر زمان لازم است تا افسردگی سایکوتیک بهبود یابد؟
مدت زمان بهبودی افسردگی روان پریشانه به شدت علائم، روش درمانی و واکنش فرد به درمان وابسته است؛ اما معمولا پس از گذشت ۲ تا ۴ هفته، علائم بهبودی در فرد مشاهده می‌شود. بهبود کامل، نیازمند درمان طولانی مدت و پیگیری مداوم است.
مراجعه به پزشک برای شناسایی و درمان افسردگی سایکوتیک
راهکار درمان افسردگی سایکوتیک چیست؟ بیمار مبتلا به افسردگی سایکوتیک متوجه غیر عادی بودن افکار و رفتار خود و عواقب آن‌ها نیست. به همین دلیل، باید همواره با بیمار بدون بحث و جدل، با لحن آرام و بدون قضاوت کردن صحبت کنید. همچنین، بایستی همسر، خانواده و اطرافیان او مسئولیت شروع درمان و نجات بیمار را بر عهده بگیرند.
جهت تسریع شروع فرایند درمان اختلال افسردگی سایکوتیک، امکان دریافت نوبت مشاوره فوری جهت ویزیت آنلاین یا حضوری از طریق پلتفرم طبیبینو فراهم شده است. جهت شروع بی درنگ مسیر درمان، همین حالا نسبت به رزرو نوبت بهترین روانشناسان و روانپزشکان سراسر ایران اقدام کنید.
همچنین، امکان پرسش و پاسخ با تیم کارشناسی، بیان تجربیات و مشورت با سایر کاربران در بخش دیدگاه‌ها فراهم است.
سوالات متداول
افسردگی سایکوتیک قابل درمان است؟
بله، روش‌های مختلف روانشناسی و روانپزشکی برای کنترل و درمان قطعی این اختلال وجود دارد.
علائم افسردگی سایکوتیک چیست؟
«هذیان» (باورهای غلط و غیرواقعی مثل گناهکار بودن یا ورشکستگی مطلق) و «توهم» (شنیدن صداها یا دیدن چیزهای ناموجود با ماهیت سرزنشگر) علائم اصلی این اختلال هستند.
آیا امکان عود مجدد افسردگی سایکوتیک وجود دارد؟
بله، زیرا زمینه ایجاد این اختلال در فرد وجود دارد. اما با پیگیری منظم و عمل به توصیه‌های پزشک معالج می‌توان از بروز مجدد آن جلوگیری کرد.
چگونه به فرد مبتلا به افسردگی سایکوتیک کمک کنیم؟
از قضاوت و بحث و جدل با فرد مبتلا به افسردگی سایکوتیک بپرهیزید. همچنین، برای کمک به بهبود سریع تر، حتما با متخصص سلامت روان یا روانپزشک گفت و گو کنید.
بهبود افسردگی سایکوتیک چقدر طول می‌کشد؟
مدت زمان بهبودی این عارضه به روش درمانی، شدت این عارضه و واکنش فردی وابسته است. به طور کلی، پس از گذشت ۲ تا ۴ هفته علائم بهبودی آشکار می‌شود.
منابع اصلی:
