افسردگی اساسی چیست؟ علائم، علت و درمان اختلال MDD (ماژور)

انواع افسردگی اساسی

افسردگی اساسی در افراد مختلف به شکل‌های متفاوتی بروز پیدا می‌کند. به همین دلیل، روانشناسان و روانپزشکان برای ارزیابی بهتر بیماران این عارضه را براساس شاخص‌هایی به چند دسته مختلف تقسیم کرده اند. به عنوان نمونه:

نوع افسردگی اساسی	توضیحات
افسردگی آتیپیک	بهبود افسردگی در اثر تغییر شرایط
افسردگی بارداری	افسردگی اوایل حاملگی و سه ماه اول بارداری به دلیل تغییرات هورمونی
افسردگی پس از زایمان	افسردگی مربوط به هفته‌ها یا ماه‌های پس از زایمان
افسردگی فصلی	افسردگی مرتبط با تغییر فصل‌ها و کمتر قرار گرفتن در معرض نور آفتاب

علائم افسردگی اساسی

علائم افسردگی اساسی چیست؟ شدت بروز علائم افسردگی اساسی از خفیف تا شدید متغیر است؛ اما تمامی این علائم حداقل دو هفته ادامه دارند:

• احساس پوچی و ناامیدی
• طغیان خشم و تحریک پذیری بر سر مسائل کوچک
• از دست دادن علاقه نسبت به کارهای لذت بخش گذشته
• اختلال در خواب
• خستگی مفرط
• تغییر شدید وزن و اشتها
• افکار مربوط به مرگ یا خودکشی

کال تو اکشن نکته: علائم افسردگی ماژور در کودکان به صورت تحریک پذیری و امتناع از مدرسه و در سالمندان به صورت مشکلات حافظه و گوشه گیری بروز پیدا می‌کند.

علائم جسمی افسردگی شدید

افسردگی اساسی تنها بر اخلاق و رفتار فرد تاثیر نمی‌گذارد. در برخی موارد که فرد به افسردگی شدید مبتلا باشد، فشار روانی به شکل علائم جسمی و فیزیکی ظاهر می‌شود:

• سردردهای مزمن
• کمردرد و دردهای عضلانی
• مشکلات گوارشی مداوم
• تضعیف سیستم ایمنی
• کاهش شدید سرعت حرکات بدن یا صحبت کردن

بیمار در صورت مشاهده این علائم به پزشک مراجعه می‌کند، اما علت پزشکی خاصی برای این مشکلات تشخیص داده نمی‌شود؛ زیرا علت اصلی بروز آن‌ها، ابتلا به اختلال افسردگی اساسی mdd است.

علت افسردگی اساسی

علت ابتلا به افسردگی اساسی چیست؟ ابتلا به افسردگی اساسی تنها به یک علت رخ نمی‌دهد. بلکه مجموعه ای از مکانیسم‌های زیستی، ژنتیکی، محیطی و روانی باعث ایجاد آن می‌شوند.

تغییر یافتن عملکرد برخی از مواد شیمیایی مغز مانند سروتونین ، دوپامین و نوراپی نفرین در ایجاد افسردگی اساسی یا ماژور موثر هستند. همچنین، در صورتی که عملکرد بخش‌های خاصی از مغز تغییر کند، بر احساسات و واکنش فرد به استرس تاثیر می‌گذارد.

اصلی ترین علل ابتلا به اختلال افسردگی اساسی mdd عبارت اند از:

• تغییرات شیمیایی مغز
• تغییرات در عملکرد مغز
• وقوع اتفاقات استرس زا و آسیب زا در زندگی
• الگوهای فکری منفی
• تغییرات هورمونی
• مشکلات سلامتی
• مصرف مواد مخدر یا داروهای خاص
• ابتلا به سایر بیماری‌های روانی
• عزت نفس پایین و بدبینی
• ابتلا به بیماریهای مزمن
• سابقه خانوادگی افسردگی و خودکشی

افسردگی اساسی شدید چیست؟

افسردگی اساسی شدید، اوج تهاجمی بودن بیماری افسردگی اساسی است. در این حالت، این اختلال به حدی شدت پیدا می‌کند که زندگی بیمار را مختل می‌کند. از بین رفتن کامل کارایی، ابتلا به انزوای مطلق، اقدام برای انجام رفتارهای آسیب زا و حتی خودکشی به بالاترین حد ممکن می‌رسد. در این حالت، اغلب بیمار در بیمارستان بستری می‌شود. 

عوارض اختلال افسردگی ماژور

در صورتی که اختلال افسردگی اساسی mdd در زمان مناسب درمان نشود، منجر به بروز عوارض جدی خواهد شد:

• اقدام به خودکشی و خطر مرگ زودرس
• فروپاشی روابط و افت عملکرد در محل کار و مدرسه
• انزواطلبی، فوبیای اجتماعی و مشکلات ارتباطی
• ابتلا به سایر بیماری‌های روانی مانند اضطراب
• سوء مصرف مواد مخدر و الکل
• خطر بیماری‌های قلبی و دیابت
• اضافه وزن

همچنین، در National Institutes of Health درباره افسردگی اساسی ذکر شده است:

“It not only causes a severe functional impairment but also adversely affects the interpersonal relationships, thus lowering the quality of life. Individuals with MDD are at a high risk of developing comorbid anxiety disorders and substance use disorders, which further increases their risk of suicide.”

“این اختلال نه تنها باعث اختلال شدید عملکردی می‌شود، بلکه بر روابط بین فردی نیز تاثیر منفی می‌گذارد و در نتیجه کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد. افراد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی در معرض خطر بالای ابتلا به اختلالات اضطرابی همراه و اختلالات مصرف مواد هستند که خطر خودکشی را در آنها بیشتر افزایش می‌دهد.”

زمان مراجعه به پزشک

برای جلوگیری از پیشرفت بیماری و ابتلا به افسردگی اساسی شدید، باید با مشاهده اولین علائم به پزشک متخصص مراجعه کرد. در صورتی که فرد افکار آسیب زا یا خودکشی دارد، باید آن را جدی بگیرید و آن را ناشی از لوس بودن، تنبلی یا بی ارادگی فرد ندانید . همچنین سریعا با خطوط حمایتی و اورژانس اجتماعی تماس بگیرید تا اقدامات لازم به صورت فوری انجام شود.

روش تشخیص افسردگی اساسی

بهترین روش تشخیص افسردگی اساسی چیست؟ تشخیص افسردگی عمده تنها از طریق گفت و گو و معاینه دقیق توسط پزشک متخصص امکان پذیر است؛ زیرا هیچ آزمایش یا اسکن مغزی برای تشخیص قطعی ابتلا به این عارضه وجود ندارد:

معاینه بدنی و تست‌های آزمایشگاهی

پزشک متخصص ابتدا باید مطمئن شود که علت بروز علائم اختلال افسردگی اساسی mdd در بیمار منشا دیگری ندارد. به همین دلیل ابتدا معاینه بدنی و سپس تست‌های آزمایشگاهی نظیر آزمایش خون CBC برای بررسی تیروئید یا کمبود ویتامین (که علائم مشابهی ایجاد می‌کنند) انجام می‌شود.

مصاحبه بالینی

پزشک متخصص علاوه بر ارزیابی روانشناختی، از معیارهای موجود در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی DSM-5-TR نیز برای تشخیص افسردگی اساسی استفاده می‌کند. معیارهای افسردگی بالینی مطابق این مرجع عبارت اند از:

• در طول دو هفته، حداقل پنج علامت این عارضه را دارید.
• حداقل یکی از علائمی که مشاهده می‌کنید، خلق افسرده یا از دست دادن علاقه و لذت است.
• علائم موجود، تغییر واضحی نسبت به نحوه عملکرد معمول شما ایجاد می‌کنند.
• این علائم باعث ایجاد مشکلات قابل توجهی برای شما در محل کار، مدرسه یا خانه می‌شوند.
• علائم ناشی از یک بیماری یا مصرف ماده و دارو نیستند.
• شما هرگز دوره مانیک یا هیپومانیک (دوره‌هایی از انرژی غیرمعمول بالا یا خلق و خوی شاد) نداشته اید.

تست افسردگی اساسی mdd

پرسشنامه‌ها و تست‌های استاندارد زیادی وجود دارند که به عنوان ابزار غربالگری افسردگی اساسی و انواع افسردگی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این ابزارها برای تشخیص اولیه و کمک به پزشک متخصص برای تشخیص قطعی ابتلا به این اختلال مفید هستند؛ اما هرگز نمی‌توان از آن‌ها به عنوان جایگزین تشخیص پزشک استفاده کرد.

درمان افسردگی اساسی

دارو درمانی، روان درمانی، تحریک مغناطیسی و الکتروشوک درمانی روش‌های رایج مدیریت و درمان اختلال افسردگی اساسی mdd هستند که نتایج امیدوار کننده ای دارند. انتخاب روش مناسب به شدت این اختلال وابسته است. در موارد خفیف تا متوسط تنها یک روش درمانی موثر خواهد بود؛ اما در اختلال گسترده تر، اغلب از درمان‌های پیشرفته و ترکیبی استفاده می‌شود.

دارو درمانی افسردگی اساسی

در موارد نسبتا شدید افسردگی بالینی، استفاده از داروهای ضد افسردگی توسط روانپزشک تجویز می‌شود. این داروها با حفظ سروتونین در مغز به بهبود خلق و خوی شما کمک می‌کنند. همچنین علائمی مانند غم و کمبود انرژی را کاهش می‌دهند.

رایج ترین داروهایی که برای درمان دارویی این عارضه مورد استفاده قرار می‌گیرند، عبارت اند از:

• مهار کننده‌های انتخابی باز جذب سروتونین (SSRI) مانند فلوکستین و سرترالین
• مهار کننده‌های باز جذب سروتونین-نوراپی نفرین (SNRI) مانند ونلافاکسین و دولوکستین
• داروهای سه حلقه ای (TCAs) مانند ایمیپرامین، نورتریپتیلین

روان درمانی افسردگی اساسی

روان درمانی اختلال افسردگی اساسی mdd به درک افکار، احساسات و رفتارهای بیمار کمک می‌کند. همچنین در این روش مهارت‌های مقابله با رویدادهای استرس زا و نحوه بازسازی اعتماد به نفس نیز به فرد آموزش داده می‌شود.

در این روش از درمان شناختی رفتاری (CBT) برای شناسایی و تغییر الگوهای فکری منفی و از درمان بین فردی (IPT) برای بهبود روابط و ارتباطات استفاده می‌شود.

تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال (rTMS)

تحریک مغناطیسی روشی نوین، غیر تهاجمی و بدون درد است. این روش زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که راهکارهای دارویی برای درمان افسردگی اساسی کافی نبوده اند.

در این روش، ابزاری درمانی روی پوست سر شما قرار می‌گیرد تا پالس‌های مغناطیسی کوتاهی برای تحریک سلول‌های عصبی نواحی خاصی از مغز ارسال شود.

الکترو شوک درمانی (ECT)

الکترو شوک درمانی یکی از روش‌های کاملا علمی، مدرن و ایمن برای درمان افسردگی عمده یا اساسی است که تحت بیهوشی عمومی و شل کننده عضلانی انجام می‌شود. در این روش، جریان‌های الکتریکی از مغز عبور داده می‌شوند تا عملکرد و تاثیر انتقال دهنده‌های عصبی مغز تغییر کند.

این روش اغلب برای درمان سریع افسردگی‌های شدید و در معرض خطر بالای خودکشی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تغییر سبک زندگی

علاوه بر استفاده از روش درمانی مناسب، نیاز است برخی فعالیت‌ها را به عنوان مکمل درمانی انجام دهید تا فرایند درمان موفقیت آمیز باشد. داشتن خواب کافی در زمان مناسب، ورزش در فضای باز، اصلاح رژیم غذایی و مصرف امگا ۳، ویتامین‌های گروه B و منیزیم در وعده‌های غذایی بسیار کمک کننده هستند.

راه‌های پیش‌گیری از MDD

راه‌های پیشگیری از افسردگی اساسی چیست؟ افسردگی ماژور همیشه قابل پیشگیری نیست؛ اما با رعایت برخی نکات و انجام برخی مراقبت‌ها می‌توان خطر ابتلا به آن را به طور قابل توجهی کاهش داد:

• عدم مصرف مواد اعتیاد آور
• تمرینات مراقبه، یوگا و مدیتیشن
• داشتن یک برنامه خواب کافی و منظم
• مدیریت بیماری‌های زمینه‌ ای
• ارتباط مداوم با دوستان و خانواده به ویژه در بحران‌ها
• ورزش منظم
• اقدام به موقع در صورت مشاهده علائم
• پیگیری درمان تا انتها

تفاوت افسردگی اساسی و عمده

دو اصطلاح “افسردگی اساسی” و “افسردگی عمده” هر دو به یک اختلال روانی اشاره دارند و با یکدیگر متفاوت نیستند. افسردگی عمده ترجمه ای از عبارت انگلیسی “Major Depression” است که در منابع پزشکی فارسی با نام‌های ماژور، اساسی و بالینی معرفی می‌شود.

تفاوت افسردگی با افسردگی اساسی

تفاوت کلی افسردگی با افسردگی ماژور به این صورت است:

ویژگی‌ها	افسردگی	افسردگی عمده
علت	واکنش افراد به نسبت به وقایع تلخ زندگی است	غم و  و اندوهی است که تفکر، احساسات و رفتار فرد را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار می‌دهد.
مدت زمان	کوتاه مدت است و با گذشت زمان کاهش پیدا می‌کند.	علائم پایدار است و حداقل چند هفته تداوم دارند.
شدت	قابل تحمل	عمیق و مداوم
تاثیر بر زندگی	انجام فعالیت‌های روزانه و حفظ عملکرد	عدم انجام فعالیت‌های روزانه، لذت نبردن از آن‌ها و اختلال در کل روابط
تاثیر بر جسم	معمولا بدون علائم جسمی است.	اختلال در خواب، اشتها، وزن، گفتار، حرکات و انرژی
نیاز به درمان	ندارد و با گذر زمان، استراحت و همدلی دیگران بهبود پیدا می‌کند.	در صورت مشاهده علائم، باید فورا فرایند ارزیابی و درمان توسط روانپزشک یا روانشناس متخصص انجام شود.

تفاوت افسردگی اساسی و مزمن

افسردگی بالینی دوره‌های شدید و ناتوان کننده دارد. در حالی که افسردگی مزمن (افسردگی مداوم / دیستایمی) با شدت کمتری بروز پیدا می‌کند، اما سال‌ها به طور پیوسته باقی می‌ماند. به طور کلی:

ویژگی‌ها	افسردگی اساسی	افسردگی مزمن
شدت علائم	خفیف، متوسط، شدید و گاها ناتوان کننده	خفیف و متوسط (به ندرت شدید) اما مداوم
مدت علائم	یک دوره حداقل دو هفته ای	حداقل دو سال
الگوی بروز	تقریبا تمام روزها و ماه‌ها فرد با آن درگیر است.	به صورت دوره ای بروز پیدا می‌کند و پس از کاهش علائم یا بهبود، مجددا ادامه دارد.
تاثیر بر زندگی	افت عملکرد و بروز اختلال در روابط	عجین شدن با زندگی فرد و به تدریج تحت تاثیر قرار دادن آن
مدت زمان	دوره کوتاه تر و شدت بیشتر نسبت به افسردگی مزمن دارد.	مدت طولانی تری دارد و سال‌ها ادامه پیدا می‌کند.

کلام آخر طبیبینو

افسردگی اساسی چیست؟ افسردگی اساسی به عنوان یک اختلال روانی، حالتی شدید از غم و اندوه است که زندگی فرد را مختل می‌کند. با شناخت صحیح علائم و علت‌های احتمالی می‌توان در کمترین زمان ممکن این اختلال را درمان کرد. اگر علائمی مانند غم و اندوه مداوم، احساس پوچی، اختلال خواب و اشتها و افکار خودکشی را در خود یا اطرافیانتان احساس می‌کنید، باید پیش از تشدید علائم برای درمان اقدام کنید.

شما می‌توانید از طریق طبیبینو برای ارزیابی تخصصی و دریافت برنامه درمانی متناسب با شرایط خود از بهترین روانپزشکان و روانشناسان سراسر ایران اقدام کنید. همچنین می‌توانید علائم، سوالات و تجربه خود درباره اختلال افسردگی اساسی mdd را در بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید. تیم پشتیبانی متخصص ما همواره پاسخگوی سوالات شما در این بخش هستند.