سرطان پوست چیست؟ پیشگیری، انواع و علائم سرطان پوست

سرطان پوست و علائم آن

بیشتر سرطان های پوست در مراحل اولیه درد ندارند. به همین دلیل بسیاری از بیماران تا زمانی که ضایعه بزرگ یا خونی نشود، متوجه بیماری نمی‌شوند. شایع‌ترین علائم سرطان پوست عبارت‌اند از:

• ایجاد خال جدید در بزرگسالی
• تغییر اندازه، رنگ یا شکل خال‌های قدیمی
• زخمی که طی ۳ تا ۴ هفته ترمیم نمی‌شود.
• خونریزی یا ترشح از یک ضایعه پوستی
• توده برجسته، براق یا مرواریدی روی پوست
• لکه قرمز یا صورتی که به‌تدریج بزرگ‌تر می‌شود.
• پلاک ضخیم، زبر یا پوسته‌پوسته
• خارش، سوزش یا حساسیت مداوم یک ضایعه
• تغییر رنگ زیر ناخن یا ایجاد نوار تیره بدون علت مشخص

یکی از مهم‌ترین روش‌های شناسایی ملانوما، قانون ABCDE است:

علامت	مفهوم
A (Asymmetry)	نامتقارن بودن خال
B (Border)	حاشیه نامنظم
C (Color)	وجود چند رنگ در یک ضایعه
D (Diameter)	قطر بیش از ۶ میلی‌متر
E (Evolution)	هرگونه تغییر در اندازه، رنگ یا ظاهر

 علت سرطان پوست چیست؟

در اغلب موارد، کنسر پوست زمانی ایجاد می‌شود که DNA سلول‌های پوست آسیب ببیند. این آسیب باعث بروز جهش (Mutation) در ژن‌هایی می‌شود که رشد و تقسیم سلول را کنترل می‌کنند. در نتیجه، سلول‌ها بدون کنترل تکثیر شده و به مرور زمان یک تومور سرطانی تشکیل می‌شود.

مهم‌ترین عامل ایجاد این آسیب، اشعه فرابنفش (UV) است. اشعه UV می‌تواند مستقیماً به ماده ژنتیکی سلول‌های پوست آسیب برساند یا با تولید رادیکال‌های آزاد، احتمال جهش‌های ژنتیکی را افزایش دهد. اگر این آسیب‌ها توسط سیستم ترمیم DNA بدن اصلاح نشوند، زمینه برای ایجاد سرطان فراهم می‌شود. 

البته همه موارد سرطان پوست ناشی از نور خورشید نیستند. در برخی افراد، تغییرات ژنتیکی ارثی یا جهش‌های خودبه‌خودی سلول‌ها نیز می‌توانند در ایجاد بیماری نقش داشته باشند.

پیشگیری سرطان پوست

بخش قابل توجهی از موارد سرطان های پوست قابل پیشگیری هستند. رعایت چند اقدام ساده زیر می‌تواند آسیب ناشی از اشعه UV را تا حد زیادی کاهش دهد و خطر ابتلا به سرطان را کم کند.

• روزانه از ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر استفاده و هر دو ساعت یک‌بار آن را تمدید کنید.
• در ساعات اوج تابش آفتاب (بین ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر) بیرون نمانید.
• لباس محافظ آستین‌بلند، کلاه لبه‌دار و عینک آفتابی استاندارد بپوشید.
• از سولاریوم استفاده نکنید.
• پوست خود را ماهانه بررسی کنید.
• از پوست کودکان در برابر آفتاب‌سوختگی محافظت کنید.

 انواع سرطان پوست

سرطان پوست یک بیماری واحد نیست، بلکه به گروهی از سرطان‌ها گفته می‌شود که از سلول‌های مختلف پوست منشأ می‌گیرند. شناخت انواع سرطان پوست اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر نوع، سرعت رشد، احتمال گسترش، روش درمان و پیش‌آگهی متفاوتی دارد.

سرطان پوست ملانوم 

ملانوما از ملانوسیت‌ها (سلول‌های تولیدکننده رنگدانه پوست) منشأ می‌گیرد و خطرناک‌ترین و تهاجمی‌ترین نوع سرطان پوست است. این نوع سرطان می‌تواند در مدت کوتاهی به غدد لنفاوی، ریه، کبد، مغز و سایر اندام‌ها متاستاز دهد. این بیماری اغلب به شکل یک خال جدید یا تغییر در یک خال قدیمی ظاهر می‌شود و معمولاً معیارهای ABCDE را دارد؛ یعنی نامتقارن است، حاشیه نامنظم دارد، رنگ آن یکنواخت نیست و به مرور زمان تغییر می‌کند.

سایت iarc گزارش می‌دهد: 

” در سال ۲۰۲۲، حدود ۳۳۰ هزار مورد جدید ملانوما در سراسر جهان تشخیص داده شد و تقریباً ۶۰ هزار نفر بر اثر این بیماری جان خود را از دست دادند.”

سرطان پوست بازال 

کارسینوم سلول بازال یا Basal Cell Carcinoma شایع‌ترین نوع سرطان پوست است و حدود ۸۰ درصد سرطان‌های غیرملانوما را تشکیل می‌دهد. این سرطان معمولاً رشد بسیار آهسته‌ای دارد و به ندرت به سایر اندام‌ها گسترش پیدا می‌کند؛ اما اگر درمان نشود، می‌تواند به بافت‌های اطراف مانند غضروف، استخوان یا اعصاب آسیب برساند.

برجستگی براق یا مرواریدی، زخم مزمنی که خوب نمی‌شود، ضایعه‌ای که گاهی خونریزی می‌کند و  لکه صورتی یا شفاف روی پوست در نواحی که بیشتر در معرض آفتاب هستند، از نشانه‌های این مدل به شمار می‌روند. 

سرطان پوست سنگفرشی 

کارسینوم سلول سنگفرشی دومین نوع شایع سرطان پوست است و از سلول‌های سنگفرشی لایه‌های سطحی پوست ایجاد می‌شود. در مقایسه با BCC، احتمال انتشار این سرطان بیشتر است؛ به‌خصوص اگر درمان آن به تعویق بیفتد. ظاهر سرطان پوست SCC در نواحی که در معرض آفتابند، شامل موارد زیر است:

• لکه قرمز و پوسته‌پوسته
• زخم مقاوم به درمان
• توده سفت و برجسته
• ضایعه‌ای که خونریزی یا دلمه مکرر دارد.

سرطان پوست ام اف

Mycosis Fungoides (MF)  شایع‌ترین نوع لنفوم سلول T پوستی است. برخلاف نام آن، این بیماری هیچ ارتباطی با عفونت قارچی ندارد. در مراحل اولیه، ضایعات آن معمولاً شبیه اگزما یا پسوریازیس هستند و به صورت لکه‌های قرمز، خشک، پوسته‌پوسته و خارش‌دار ظاهر می‌شوند. روند پیشرفت بیماری معمولاً آهسته است و ممکن است سال‌ها طول بکشد.

سرطان لنفوم پوست 

لنفوم پوستی نوعی سرطان سیستم ایمنی است که از لنفوسیت‌ها در پوست شروع می‌شود. علائم آن بسته به نوع بیماری متفاوت است و ممکن است به شکل موارد زیر دیده شود:

• لکه‌های قرمز
• پلاک‌های ضخیم
• ندول یا توده
• ضایعات منتشر روی قسمت‌های مختلف بدن

برخلاف سرطان‌های شایع پوست، منشأ این بیماری سلول‌های ایمنی است، نه سلول‌های خود پوست.

سرطان پوست صدفی

بسیاری از افراد، بیماری پسوریازیس (صدفک) را با سرطان پوست اشتباه می‌گیرند. در حالی که پسوریازیس یک بیماری خودایمنی و غیرسرطانی است و مسری هم نیست.

البته در برخی موارد، ضایعات پسوریازیس یا سایر بیماری‌های التهابی پوست ممکن است از نظر ظاهری شبیه بعضی سرطان‌های پوستی باشند؛ بنابراین تشخیص نهایی باید توسط متخصص پوست انجام شود.

سرطان پوست زیر چشم

پوست اطراف چشم یکی از نازک‌ترین بخش‌های بدن است و سال‌ها در معرض نور خورشید قرار دارد. شایع‌ترین سرطان این ناحیه کارسینوم سلول بازال (BCC) است که معمولاً به صورت برجستگی کوچک، براق یا زخمی که ترمیم نمی‌شود ظاهر می‌شود.

به دلیل حساسیت پلک و اطراف چشم، درمان این ضایعات سرطان پوست باید با دقت بالا انجام شود و در بسیاری از بیماران جراحی موس (Mohs Surgery) بهترین انتخاب است.

سرطان پوست لب

سرطان پوست لب اغلب در لب پایین ایجاد می‌شود؛ زیرا بیشتر در معرض تابش مستقیم خورشید قرار دارد. عوامل خطر مهم عبارت‌اند از:

• قرار گرفتن طولانی در معرض آفتاب
• مصرف سیگار
• مصرف الکل
• عفونت HPV در برخی موارد

علائم شایع شامل خشکی مداوم، ترک، پوسته‌ریزی یا زخمی است که طی چند هفته بهبود پیدا نمی‌کند.

سرطان پوست پا

اگرچه بیشتر سرطان‌های پوست در نواحی آفتاب‌خورده دیده می‌شوند، اما ملانوما می‌تواند در کف پا، بین انگشتان یا زیر ناخن نیز ایجاد شود. این نوع که Acral Lentiginous Melanoma نام دارد، در افراد با پوست تیره نسبت به سایر انواع ملانوما شایع‌تر است و معمولاً دیر تشخیص داده می‌شود.

سرطان پوست در گوش

لبه بالایی گوش یکی از شایع‌ترین محل‌های آفتاب‌سوختگی مزمن است. سرطان در این ناحیه معمولاً به شکل‌های زیر ظاهر می‌شود:

• ضایعه زبر
• پلاک پوسته‌پوسته
• زخم خونریزی‌دهنده
• برجستگی سفت

درمان سرطان پوست

درمان سرطان پوست به نوع سرطان، اندازه ضایعه، محل درگیری، مرحله بیماری و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در صورت تشخیص زودهنگام، بسیاری از بیماران با درمان مناسب بهبودی کامل پیدا می‌کنند. روش‌های اصلی درمان عبارت‌اند از:

• جراحی: رایج‌ترین و مؤثرترین درمان برای بیشتر سرطان‌های پوست که ضایعه همراه با حاشیه‌ای از بافت سالم برداشته می‌شود.
• جراحی موس (Mohs Surgery): مناسب ضایعات صورت، پلک، بینی، لب و گوش که دتومور به‌صورت لایه‌لایه برداشته و هم‌زمان زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.
• کرایوتراپی (فریز کردن): برای برخی ضایعات سطحی یا پیش‌سرطانی کوچک کاربرد دارد.
• فتودینامیک تراپی (PDT): ترکیبی از داروی حساس‌کننده به نور و تابش نور ویژه که برای برخی ضایعات سطحی استفاده می‌شود.
• پرتودرمانی: زمانی که جراحی امکان‌پذیر نباشد یا پس از جراحی برای کاهش خطر عود انجام می‌شود.
• داروهای هدفمند و ایمونوتراپی: در ملانوما یا سرطان‌های پیشرفته و متاستاتیک استفاده می‌شوند و در سال‌های اخیر نتایج درمانی را به‌طور قابل توجهی بهبود داده‌اند.

 تشخیص سرطان پوست

تشخیص سرطان پوست با معاینه توسط متخصص پوست آغاز می‌شود و در صورت مشاهده ضایعه مشکوک، بررسی‌های تکمیلی انجام خواهد شد. روند تشخیص معمولاً شامل موارد زیر است:

• معاینه بالینی و درماتوسکوپی: پزشک ضایعه را با چشم و در صورت نیاز با دستگاه درماتوسکوپ بررسی می‌کند.
• نمونه‌برداری (بیوپسی): برای تأیید تشخیص، از ضایعه نمونه گرفته می‌شود. بیوپسی تنها روش قطعی تشخیص نوع سرطان پوست است.
• تصویربرداری: در موارد پیشرفته یا در صورت شک به گسترش بیماری، ممکن است از CT Scan، MRI یا PET Scan استفاده شود.

سرطان پوست در کودکان

سرطان پوست کودکان بسیار نادر است؛ اما این موضوع به معنای بی‌اهمیت بودن محافظت از پوست کودکان نیست. تحقیقات نشان داده‌اند که آسیب ناشی از اشعه فرابنفش در سال‌های ابتدایی زندگی می‌تواند زمینه‌ساز بروز سرطان پوست در بزرگسالی باشد.

به‌ویژه، آفتاب‌سوختگی‌های تاول‌دار در دوران کودکی با افزایش خطر ابتلا به ملانوما در سال‌های بعد ارتباط دارد. بنابراین رعایت نکات زیر اهمیت زیادی دارد:

• استفاده از ضدآفتاب مناسب کودکان
• پوشاندن پوست با لباس، کلاه و عینک آفتابی
• بازی نکردن در ساعات اوج تابش خورشید

 عوامل خطر سرطان پوست

هر فردی ممکن است به سرطان پوست مبتلا شود، اما برخی عوامل احتمال بروز این بیماری را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهند. مهم‌ترین عوامل خطر سرطان پوست عبارت‌اند از:

• پوست روشن، چشم روشن یا موهای بلوند و قرمز
• داشتن تعداد زیاد خال یا خال‌های غیرطبیعی (دیسپلاستیک)
• سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان پوست
• ضعف سیستم ایمنی
• سن بالا و تجمع آسیب‌های پوستی در طول زمان
• سابقه آفتاب‌سوختگی‌های شدید، به‌ویژه در کودکی
• تماس با مواد سرطان‌زا مانند آرسنیک
• سابقه پرتودرمانی یا برخی بیماری‌های ژنتیکی نادر

مراحل سرطان پوست

پزشکان برای انتخاب بهترین روش درمان، سرطان پوست را بر اساس میزان پیشرفت بیماری مرحله‌بندی می‌کنند. این مرحله‌بندی معمولاً از مرحله صفر تا مرحله چهار انجام می‌شود.

مرحله	توضیح
مرحله ۰ (In Situ)	سلول‌های سرطانی فقط در لایه سطحی پوست قرار دارند و هنوز به بافت‌های عمقی نفوذ نکرده‌اند.
مرحله ۱	در سرطان پوست اولیه تومور کوچک است و به غدد لنفاوی یا سایر اندام‌ها گسترش نیافته است.
مرحله ۲	اندازه یا عمق تومور بیشتر شده، اما هنوز متاستاز مشاهده نمی‌شود.
مرحله ۳	سرطان به غدد لنفاوی مجاور یا بافت‌های اطراف گسترش یافته است.
مرحله ۴	سرطان به اندام‌های دوردست مانند ریه، کبد، مغز یا استخوان متاستاز داده است.

سن سرطان پوست

اگرچه سرطان پوست در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما بیشترین شیوع آن در افراد بالای ۵۰ سال دیده می‌شود. دلیل این موضوع، تجمع آسیب‌های ناشی از اشعه فرابنفش در طول سال‌های زندگی است.

با این حال، یک استثنا مهم وجود دارد. ملانوما نسبت به بسیاری از سرطان‌های دیگر، در افراد جوان نیز دیده می‌شود و یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در بزرگسالان جوان، به‌ویژه زنان زیر ۳۰ سال، محسوب می‌شود.به همین دلیل، سن پایین نباید باعث نادیده گرفتن خال‌ها یا ضایعات مشکوک شود. هر تغییر غیرطبیعی روی پوست، صرف‌نظر از سن، نیاز به بررسی پزشکی دارد.

تفاوت سرطان پوست و اگزما

اگزما یک بیماری التهابی و غیرسرطانی پوست است که معمولاً به دلیل عوامل ژنتیکی، اختلال در سد دفاعی پوست یا واکنش سیستم ایمنی ایجاد می‌شود. در مقابل، سرطان پوست نتیجه رشد کنترل‌نشده سلول‌های پوستی است و در صورت درمان نشدن، ممکن است به بافت‌های اطراف یا سایر اندام‌ها گسترش یابد.

اگزما معمولا با مرطوب‌کننده یا کورتون موضعی بهبود یافته و دوره‌ای است و عمدتا درد ندارد. سرطان پوست به تدریج بزرگ می‌شود و با گذشت زمان ممکن است با درد همراه شود.

 تفاوت پسوریازیس با سرطان پوست

پسوریازیس (صدفک) یک بیماری مزمن خودایمنی است که باعث افزایش سرعت تولید سلول‌های پوست می‌شود. برخلاف سرطان پوست، در پسوریازیس سلول‌ها سرطانی نیستند و قابلیت تهاجم یا متاستاز ندارند.

ضایعات پسوریازیس معمولاً به صورت پلاک‌های قرمز با پوسته‌های ضخیم نقره‌ای‌رنگ روی آرنج، زانو، پوست سر و کمر دیده می‌شوند و اغلب به‌صورت قرینه ظاهر می‌شوند. در مقابل، ضایعات سرطانی معمولاً ویژگی‌های زیر را دارند:

• به مرور زمان تغییر اندازه یا رنگ می‌دهند.
• ممکن است خونریزی کنند.
• معمولاً به درمان‌های رایج پوستی پاسخ نمی‌دهند.
• حاشیه نامنظم یا زخم مزمن دارند.

 تفاوت قارچ و سرطان پوست

برخی عفونت‌های قارچی پوست، به‌ویژه تینئا (Ringworm)، ممکن است در نگاه اول شبیه برخی سرطان‌های سطحی پوست باشند؛ اما تفاوت‌های مهمی بین آن‌ها وجود دارد. قارچ پوستی معمولاً به شکل ضایعه‌ای حلقوی با حاشیه قرمز و مرکز روشن ظاهر می‌شود. این ضایعات اغلب خارش شدیدی دارند و با درمان ضدقارچ طی چند هفته بهبود پیدا می‌کنند.

در مقابل سرطان پوست توده‌ ساختاری ماندگاری است که با وجود داروی موضعی به تدریج رشد می‌کند و ممکن است بزرگ، خونی یا زخم شود. 

بهترین دکتر سرطان پوست

در صورت مشاهده هرگونه خال مشکوک، زخمی که بهبود پیدا نمی‌کند یا تغییر غیرطبیعی روی پوست، مراجعه سریع به پزشک اهمیت زیادی دارد. تشخیص زودهنگام، مهم‌ترین عامل در درمان موفق سرطان پوست است. بسته به نوع ضایعه سرطان پوست، ممکن است لازم باشد به یکی از پزشکان زیر مراجعه کنید:

• متخصص پوست و مو
• فوق تخصص جراحی پوست (در صورت نیاز)
• جراح پلاستیک (برای برخی ضایعات صورت)
• جراح آنکولوژی
• متخصص هماتولوژی و انکولوژی (در سرطان‌های پیشرفته)

در سایت طبیبینو شما می‌توانید لیست بهترین پزشکان تمامی شهرها و تخصص‌ها را با فیلترهای مدنظر خود دریافت نمایید. دریافت نوبت از تمامی این پزشکان تنها با چند کلیک ساده و در کوتاه‌ترین زمان امکان‌پذیر است.