التهاب پلک یا بلفاریت چشم چیست؟ علائم و درمان بلفاریت چشم

بلفاریت چشم نوعی التهاب مزمن و عودکننده در لبه پلک است که معمولاً با قرمزی، خارش، سوزش و پوسته‌ریزی اطراف مژه‌ها همراه می‌شود. در یک نظرسنجی از چشم‌پزشکان و بینایی‌سنج‌های آمریکایی، ۳۷ تا ۴۷ درصد از بیمارانی که توسط افراد مورد بررسی ویزیت شده بودند، علائم بلفاریت را داشتند. این بیماری اغلب با کمپرس گرم و پاک‌سازی منظم پلک کنترل می‌شود و در برخی موارد به درمان دارویی زیر نظر چشم‌پزشک نیاز دارد. (منبع)

 بیماری بلفاریت چشم چیست؟

بلفاریت (Blepharitis) به التهاب لبه پلک، به‌ویژه ناحیه اتصال مژه‌ها به پلک یا محل بازشدن غدد چربی پلک گفته می‌شود. این التهاب ممکن است پلک بالا یا پایین، یک چشم یا هر دو چشم را درگیر کند.  

بلفاریت معمولاً یک التهاب مزمن و غیرمسری است که می‌تواند به‌دلیل فعالیت باکتری‌های طبیعی پوست، اختلال غدد چربی پلک یا بیماری‌های پوستی ایجاد شود و علائم آن به‌صورت دوره‌ای عود کند.

 علت بلفاریت چشم

بلفاریت معمولاً یک علت واحد ندارد و ممکن است در اثر ترکیب چند عامل ایجاد شود. مهم‌ترین علت‌ها و عوامل مرتبط با آن عبارت‌اند از:

• باکتری‌های طبیعی پوست: باکتری‌هایی مانند استافیلوکوک ممکن است در التهاب لبه پلک نقش داشته باشند، اما حضور آن‌ها لزوماً به معنای عفونت فعال نیست.
• اختلال غدد میبومین (Meibomian glands): انسداد این غدد یا تغییر کیفیت ترشحات چربی آن‌ها می‌تواند باعث بلفاریت پسین و تشدید خشکی چشم شود.
• بیماری‌های پوستی: درماتیت سبورئیک، شوره سر و روزاسه از عوامل مرتبط با بلفاریت هستند.
• مایت دمودکس (Demodex): این موجودات میکروسکوپی در فولیکول مژه‌ها زندگی می‌کنند و در برخی افراد موجب التهاب بلفاریت چشم می‌شوند.
• حساسیت و تحریک موضعی: محصولات آرایشی، پاک‌کننده‌ها و سایر مواد محرک ممکن است علائم بلفاریت را تشدید کنند.

 علائم بلفاریت چشم

علائم بلفاریت چشم ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشند و معمولاً در هر دو چشم دیده می‌شوند، هرچند شدت آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد. علائم قابل مشاهده را در ادامه آورده‌ایم:

• قرمزی و تورم لبه پلک
• پوسته‌های سفید یا زرد در اطراف ریشه مژه‌ها
• چسبیدن پلک‌ها به یکدیگر هنگام بیدارشدن
• ایجاد دلمه یا ترشحات در امتداد مژه‌ها
• گاهی ریزش مژه یا رشد نامنظم آن‌ها در موارد مزمن

علائم حسی نیز شامل موارد زیر می‌شود:

• خارش و سوزش چشم یا پلک
• احساس وجود شن‌ریزه یا جسم خارجی در چشم
• اشک‌ریزش یا خشکی چشم
• حساسیت به نور در برخی موارد
• تاری دید گذرا که ممکن است با پلک‌زدن بهتر شود

 بلفاریت چشمی چقدر شایع است؟

بلفاریت یکی از شایع‌ترین اختلالات پلک است و می‌تواند افراد را در سنین مختلف درگیر کند. بااین‌حال، شیوع دقیق آن در جمعیت عمومی جهان هنوز مشخص نیست. 

برای مثال، در مطالعه‌ای روی سالمندان تهران، شیوع بلفاریت پیشین ۳۳٫۵ درصد گزارش شد؛ درحالی‌که یک مطالعه ملی در کره جنوبی، شیوع بلفاریت تشخیص‌داده‌شده را در افراد ۴۰ سال به بالا ۸٫۱ درصد برآورد کرد. این تفاوت نشان می‌دهد که سن جمعیت و روش تشخیص در آمارهای گزارش‌شده تأثیر دارند. با وجود شیوع قابل‌توجه، کنترل التهاب برای کاهش علائم و پیشگیری از عوارض احتمالی سطح چشم اهمیت دارد.

 انواع مختلف بلفاریت چشم

بلفاریت بر اساس محل درگیری لبه پلک، عمدتاً به دو نوع پیشین و پسین تقسیم می‌شود. شناخت این تفاوت به انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند.

بلفاریت پیشین (Anterior Blepharitis)

بلفاریت پیشین قسمت خارجی لبه پلک، به‌ویژه محل اتصال مژه‌ها به پوست، را درگیر می‌کند. این نوع بیشتر با عوامل زیر ارتباط دارد:

• باکتری‌های سطح پوست، به‌ویژه استافیلوکوک‌ها
• درماتیت سبورئیک و شوره سر یا ابرو
• در برخی موارد، مایت دمودکس

نشانه شاخص: پوسته یا دلمه در اطراف ریشه مژه‌ها، قرمزی لبه پلک و گاهی چسبیدن مژه‌ها به یکدیگر.

بلفاریت پسین (Posterior Blepharitis)

بلفاریت پسین عمدتاً با اختلال عملکرد غدد میبومین مرتبط است. این غدد چربی مورد نیاز لایه خارجی اشک را تولید می‌کنند؛ اختلال در ترشح آن‌ها می‌تواند باعث افزایش تبخیر اشک و ایجاد یا تشدید خشکی چشم شود. علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• قرمزی لبه داخلی پلک
• احساس سوزش و خشکی چشم
• اختلال در کیفیت لایه اشکی
• ترشحات غلیظ یا دشواری در خروج چربی از غدد

در این نوع، کمپرس گرم و پاک‌سازی مناسب پلک اهمیت ویژه‌ای دارند. 

نحوه تشخیص بلفاریت چشمی

تشخیص بلفاریت در بیشتر موارد بالینی است؛ یعنی چشم‌پزشک با بررسی سابقه علائم و معاینه پلک‌ها و سطح چشم می‌تواند بیماری را تشخیص دهد. آزمایش‌های تخصصی برای همه بیماران لازم نیستند و بر اساس یافته‌های معاینه درخواست می‌شوند. معاینه بالینی شامل موارد زیر خواهد شد:

1. بررسی سابقه بیماری: بررسی علائم، مدت درگیری و بیماری‌های پوستی زمینه‌ای
2. معاینه پلک: بررسی قرمزی، تورم و پوسته‌ریزی لبه پلک
3. بررسی ترشحات: ارزیابی ترشحات و عملکرد غدد چربی پلک
4. تست اشک: بررسی میزان تولید و پایداری لایه اشکی در صورت نیاز
5. معاینه مژه‌ها: بررسی پوسته‌ها، ریزش مژه و احتمال وجود دمودکس
6. بیوپسی پلک: فقط در موارد غیرمعمول یا مشکوک به ضایعات بدخیم؛ نه به‌صورت روتین

 درمان بلفاریت چشم

درمان بلفاریت به شدت التهاب و علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. هدف اصلی، کنترل علائم و جلوگیری از عود بیماری است. درمان معمولاً شامل مراقبت خانگی و در صورت نیاز، دارودرمانی زیر نظر چشم‌پزشک می‌شود.

درمان خانگی بلفاریت چشم

مهم‌ترین روش کنترل بلفاریت، رعایت منظم بهداشت پلک است:

• کمپرس گرم: قرار دادن پارچه تمیز و گرم روی پلک‌های بسته به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه برای نرم‌شدن پوسته‌ها و بهبود ترشح غدد چربی
• پاک‌سازی پلک: تمیزکردن آرام لبه پلک و ریشه مژه‌ها با پد مخصوص بهداشت پلک
• پرهیز از عوامل محرک: توقف موقت استفاده از لوازم آرایش چشم و لنز تماسی هنگام تشدید علائم

درمان پزشکی بلفاریت چشم

اگر علائم با مراقبت خانگی کنترل نشوند، چشم‌پزشک ممکن است بر اساس علت بیماری، درمان‌های دارویی زیر را تجویز کند.

1. قطره برای بلفاریت چشم: اشک مصنوعی برای کاهش خشکی و سوزش؛ سایر قطره‌ها متناسب با علت التهاب تجویز می‌شوند.
2. آنتی‌بیوتیک: قطره، پماد یا داروی خوراکی در موارد باکتریایی یا مقاوم.
3. داروهای ضدالتهاب: داروهای موضعی برای کنترل التهاب شدید، در مدت محدود.
4. درمان علت زمینه‌ای: درمان اختصاصی روزاسه، درماتیت سبورئیک یا دمودکس در صورت وجود.

 نتیجه گیری

بلفاریت چشم یک التهاب مزمن و عودکننده است که با رعایت منظم بهداشت پلک، استفاده از کمپرس گرم و در صورت نیاز، درمان دارویی قابل‌کنترل است. تشخیص و درمان به‌موقع به کاهش علائم و پیشگیری از عوارض چشمی کمک می‌کند. اگر علائم ادامه‌دار یا شدید هستند، برای بررسی تخصصی و دریافت درمان مناسب از طریق طبیبینو به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

سوالات متداول

آیا بلفاریت چشم مسری است؟

خیر، بلفاریت معمولاً مسری نیست؛ اما برخی عوامل مرتبط با آن، مانند باکتری‌ها یا مایت دمودکس، می‌توانند در ایجاد التهاب نقش داشته باشند.

آیا بلفاریت باعث نابینایی می‌شود؟

در بیشتر موارد خیر؛ اما التهاب شدید یا درمان‌نشده ممکن است به قرنیه آسیب برساند و بر بینایی تأثیر بگذارد.

آیا برای درمان بلفاریت به آنتی‌بیوتیک نیاز است؟

خیر، همه بیماران به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند. پزشک در صورت وجود عفونت باکتریایی یا شرایط خاص ممکن است قطره، پماد یا داروی خوراکی تجویز کند.

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10032-blepharitis