تست یا آزمایش چربی خون؛ شرایط، نحوه انجام، تفسیر و انواع آن

آزمایش چربی خون یکی از آزمایش‌های مهم برای اندازه گیری میزان لیپیدهای بدن و سنجش سطح  انواع کلسترول و تری گلیسیریدها است. این آزمایش اغلب به صورت ناشتا (حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت) و با نمونه گیری خون از رگ بازو انجام می‌شود. نتایج آن نیز پس از گذشت چند ساعت تا یک روز آماده می‌شود. تفسیر نتایج تست چربی خون به سن، وضعیت سلامت و سابقه بیماری‌های مرتبط فردی و خانوادگی هر فرد وابسته است.

ویژگی‌ها	توضیحات
تعریف	آزمایش خون برای اندازه گیری سطح لیپید، کلسترول و تری گلیسیرید
فاکتورهای مورد بررسی	تری گلیسیرید، کلسترول کل، LDL و HDL
نحوه انجام	نمونه گیری خون از رگ بازو
شرایط	اغلب نیازمند ۸ تا ۱۰ ساعت ناشتایی (غیر ناشتا در موارد خاص)
تفسیر نتایج	توسط پزشک معالج و براساس سن، وضعیت سلامتی، سابقه بیماری مرتبط فردی و خانوادگی

آزمایش چربی خون چیست؟

آزمایش چربی خون یا لیپید پنل (Lipid Panel) آزمایشی برای اندازه گیری و سنجش وضعیت لیپیدهای بدن (میزان چربی خون) است. در این آزمایش، سطح انواع کلسترول و تری گلیسیریدها اندازه گرفته می‌شود؛ زیرا تجمع این چربی‌ها در خون خطرناک است.

انجام این آزمایش نقش مهمی در حفظ سلامت قلب و عروق دارد. به طوری که پزشکان با استفاده از نتایج این آزمایش، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی (سکته قلبی و مغزی) را ارزیابی می‌کنند.

در Cleveland Clinic نیز درباره اهمیت انجام آزمایش چربی خون آمده است:

“Healthcare providers use lipid panels to help assess your cardiovascular health by analyzing cholesterol in your blood. This helps them diagnose conditions that affect your heart and blood vessels.”

“ارائه دهندگان خدمات درمانی از پنل‌های لیپیدی برای ارزیابی سلامت قلب و عروق شما با تجزیه و تحلیل کلسترول خون استفاده می‌کنند. این به آنها کمک می‌کند تا بیماری‌هایی را که بر قلب و رگ‌های خونی شما تاثیر می‌گذارند، تشخیص دهند.”

در تست چربی خون چه فاکتورهایی بررسی می‌شود؟

در آزمایش چربی خون ۴ فاکتور تری گلیسیرید، کلسترول کل، کلسترول LDL و کلسترول HDL اندازه گیری و بررسی می‌شوند:

تری گلیسیرید در آزمایش چربی خون

بخشی از تری گلیسیرید توسط بدن و بخشی توسط غذای مصرفی تولید می‌شود. این چربی منبع انرژی بدن است، اما سطح بالای آن نگران کننده است؛ زیرا ممکن است مشکلاتی مانند بیماری قلبی، سکته مغزی و بیماری‌های پانکراس را به دنبال داشته باشد.

کلسترول کل در آزمایش چربی خون

در تست چربی خون، کلسترول کل مجموع کلی چربی‌های خون شامل کلسترول‌های HDL، LDL و VLDL را نشان می‌دهد. در صورتی که کلسترول فرد بالا باشد، خطر ابتلا به بیماری‌ها و حملات قلبی و مغزی نیز افزایش پیدا می‌کند.

LDL در آزمایش چربی خون

کلسترول LDL به عنوان «چربی بد» شناخته می شود؛ زیرا تمایل دارد در رگ‌ها جمع شود و رسوب کند. به همین دلیل، بالا بودن آن مشکلاتی مانند افزایش خطر بروز بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد.

HDL در آزمایش چربی خون

کلسترول HDL با نام «کلسترول خوب» شناخته می‌شود؛ زیرا به کاهش تجمع LDL، پاکسازی رگ‌ها و محافظت از قلب و عروق کمک می‌کند. پایین بودن سطح این کلسترول، نگران کننده است.

نحوه انجام آزمایش چربی خون

برای انجام آزمایش چربی خون ابتدا تکنسین آزمایشگاه رگ مناسب برای گرفتن خون (رگ بازو) پیدا می‌کند. پس از استریل کردن محل، با استفاده از یک سوزن کوچک، از شما نمونه خون گرفته می‌شود. جهت جلوگیری از خونریزی، محل خونگیری با استفاده از پنبه یا گاز و در نهایت یک عدد چسب زخم پوشانده می‌شود.

این آزمایش طی یک پروسه استاندارد و سریع انجام می‌شود. بنابراین اصلا ترسناک یا دردناک نیست. تنها ممکن است کمی درد یا سوزش سطحی و گذرا احساس کنید.

آزمایش با دستگاه تست چربی خون در خانه

کیت‌ها و دستگاه‌های مختلفی برای تست و پایش (Monitoring) چربی خون در خانه وجود دارد؛ اما این دستگاه‌ها معمولا فقط قابلیت اندازه گیری کل کلسترول خون را دارند. به عبارتی، از دقت کافی برخوردار نیستند و خطای بالایی دارند. به همین دلیل تنها برای بررسی روند تغییرات مناسب هستند.

تنها راهکار برای تشخیص قطعی و انجام آزمایش چربی خون با دقت بالا، مراجعه به پزشک و انجام این آزمایش در آزمایشگاه‌های معتبر است.

نحوه خواندن برگه آزمایش چربی خون

نتایج آزمایش چربی خون برای هر فرد با توجه به مواردی نظیر سن، جنسیت، سابقه خانوادگی بیماری‌های مرتبط و… متفاوت است. همچنین، ممکن است اعداد در آزمایشگاه‌های مختلف، اندکی با یکدیگر متفاوت باشد. به همین دلیل تفسیر نهایی باید توسط پزشک انجام شود.

در حالت کلی، میزان نرمال چربی خون در آزمایش به این صورت است:

نوع چربی خون	مقدار طبیعی	لب مرز	بالا
تری گلیسیرید	پایین تر از ۱۵۰ میلی گرم در دسی لیتر	۱۵۰ تا ۱۹۹ میلی گرم در دسی لیتر	۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر و بیشتر
کلسترول کل	پایین تر از ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر	۲۰۰ تا ۲۳۹ میلی گرم در دسی لیتر	۲۴۰ میلی گرم در دسی لیتر و بیشتر
کلسترول LDL	پایین تر از ۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر	۱۰۰ تا ۱۲۹ میلی گرم در دسی لیتر	۱۳۰ میلی گرم در دسی لیتر و بیشتر
کلسترول HDL	۵۰ تا ۵۹ میلی گرم در دسی لیتر (زنان)۴۰ تا ۵۰ میلی گرم در دسی لیتر (مردان)	۵۰ تا ۵۹ میلی گرم در دسی لیتر (زنان)۴۰ تا ۵۰ میلی گرم در دسی لیتر (مردان)	۶۰ میلی گرم در دسی لیتر و بیشتر (زنان و مردان)

تفسیر آزمایش چربی خون

بالا بودن اعداد حاصل از نتایج آزمایش چربی خون، به تنهایی معنادار نیستند. بلکه پزشک معالج اعداد نتایج را در کنار فاکتورهای دیگری مثل فشار خون، سن، وضعیت سلامتی و سابقه بیماری مرتبط در فرد و خانواده او به صورت تخصصی تفسیر می‌کند.

اما به صورت کلی، سطوح بالاتر از حد نرمال کلسترول کل، LDL و تری گلیسیریدها و سطوح پایین تر از حد نرمال HDL معمولا خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهند. همچنین، مقادیر بالای کلسترول کل، LDL و تری گلیسیریدها نیز نشان دهنده افزایش خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی، فشار خون بالا، دیابت نوع دو، بیماری کبدی و سکته مغزی است.

شرایط آزمایش چربی خون

برای این که آزمایش چربی خون با نتایج دقیق و قابل اعتماد همراه باشد، باید برخی نکات تغذیه ای و فعالیتی را بین ۱۰ تا ۲۴ ساعت قبل از نمونه گیری رعایت کنید:

شب قبل از آزمایش چربی خون چه بخوریم؟

شب قبل از تست چربی خون از مصرف غذاهای پرچرب بپرهیزید؛ زیرا چربی‌های اشباع شده باعث افزایش سطح کلسترول خون می‌شوند. برای این وعده از غذاهای سبک و سالم حاوی مواد مغذی و فیبر (به اندازه وعده صبحانه) استفاده کنید. برای مثال:

ناشتا برای آزمایش چربی خون

در حالت استاندارد باید حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش چربی خون هیچ خوراکی و نوشیدنی مصرف نکنید تا نتایج آزمایش شما کاملا دقیق باشد. در ساعات ناشتا تنها می‌توانید آب مصرف کنید.

برای نتایج دقیق تر، حدود ۲۴ ساعت قبل از نمونه گیری از انجام ورزش‌های سنگین یا فعالیت بدنی شدید بپرهیزید. همچنین، اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید، حتما به پزشک اطلاع دهید؛ زیرا ممکن است با دلیل تاثیرگذاری بر نتیجه آزمایش، نیاز باشد مصرف آن را موقتا قطع کنید.

چه کسانی باید آزمایش چربی خون ناشتا دهند؟

پزشکان با توجه به وضعیت سلامتی بیمار، سن و سابقه بیماری‌های فردی و خانوادگی انجام تست چربی خون ناشتا را تجویز می‌کنند. البته در برخی موارد، پزشکان برای افراد خاصی انجام آزمایش غیرناشتا (Non-fasting) تجویز می‌کنند. تصمیم نهایی برای ناشتا بودن یا نبودن بر عهده پزشک معالج است و از قبل به شما اطلاع رسانی خواهد شد.

به طور کلی، زمان اقدام برای آزمایش چربی خون در هر بازه سنی به این صورت است:

بازه سنی	زمان اقدام برای آزمایش
کودکان کمتر از ۲ سال	نیازی ندارند.
کودکان، نوجوانان، جوانان	یک بار در سن ۹ تا ۱۱ سالگی و یک بار در سن ۱۷ تا ۲۱ سالگی
مردان بیشتر از ۴۵ سال	هر ۴ تا ۶ سال یک بار
زنان بیشتر از ۵۰ سال	هر ۴ تا ۶ سال یک بار

درمان چربی خون بالا

چربی خون بالا با ایجاد تغییرات سالم سبک زندگی و استفاده از دارو (تحت نظر پزشک) قابل درمان است. به همین منظور نیاز است فعالیت بدنی خود را افزایش دهید، از مصرف سیگار دوری کنید و تغذیه سالم تری داشته باشید:

رژیم غذای برای کاهش چربی خون

برای درمان چربی خون بالا، رژیم غذایی متعادلی داشته باشید. مصرف غذاهای پرچرب و پر سدیم (نمک) را محدود کنید. در مقابل، سبزیجات، میوه، غلات، لبنیات کم چرب، منابع پروتئین بدون چربی و حبوباتی مانند لوبیا، نخود و عدس را به رژیم غذایی خود بیفزایید.

در برخی موارد، پزشک ممکن است رژیم (TLC) را برای شما تجویز کند. در این صورت باید تنها ۶ درصد کالری روزانه شما از چربی اشباع تامین شود. همچنین لازم است تغذیه روزانه شما به نحوی باشد که در هر روز کمتر از ۲۰۰ میلی گرم کلسترول از وعده‌های غذایی همان روز دریافت کنید.

جلوگیری از کلسترول و تری گلیسیرید بالا

یکی از توصیه‌های مهم انجمن قلب آمریکا (AHA) این است که حداکثر ۶ درصد از کالری روزانه شما از مصرف چربی‌های اشباع تامین شود. همچنین، باید تا حد امکان از مصرف چربی‌های ترانس خودداری کنید.

سایر توصیه‌هایی که برای کنترل و جلوگیری از بالا رفتن کلسترول و تری گلیسیرید مفید هستند، عبارت اند از:

• کنترل وزن
• ترک دخانیات
• فعالیت هوازی منظم حداقل ۴ روز در هفته
• عدم مصرف فست فود و گوشت فراوری شده
• مصرف چربی‌های اشباع نشده
• جایگزین کردن غذاهای چرب و سرخ شده با غذاهای کبابی و بو داده

برای آزمایش چربی خون به کدام دکتر مراجعه کنیم؟

پزشک عمومی، متخصص داخلی و متخصص قلب و عروق مراجع اصلی برای تجویز آزمایش چربی خون و درمان این عارضه هستند. جهت رزرو نوبت از بهترین متخصصان برای تشخیص و درمان این عارضه می‌توانید از طریق پلتفرم طبیبینو اقدام کنید. در این پلتفرم، علاوه بر رزرو نوبت مشاوره حضوری یا آنلاین از پزشکان سراسر کشور می‌توانید رزومه و نظر مراجعه کنندگان را مشاهده و بررسی کنید.

نتیجه‌گیری و راهنمای مراجعه به دکتر

چربی خون عارضه ای جدی است که در صورت عدم اقدام به موقع برای درمان، مشکلات جدی نظیر حملات قلبی و سکته مغزی را به دنبال خواهد داشت. به همین دلیل، اقدام به موقع برای انجام آزمایش چربی خون و شروع فرایند درمان بسیار حائز اهمیت است.

پلتفرم آنلاین طبیبینو همراه شما است تا در سریع ترین زمان ممکن به پزشکان متخصص این حوزه در سراسر کشور دسترسی داشته باشید. اگر علائم خاصی دارید یا سابقه فردی و خانوادگی ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی را تجربه کرده اید، همین حالا برای رزرو نوبت اقدام کنید. همچنین، برای تفسیر نتایج تست چربی خون نیز می‌توانید مشاوره دریافت کنید.

سوالات متداول

چربی خون در آزمایش باید چند باشد؟

مقدار نرمال چربی خون در آزمایش به سن بیمار، وضعیت سلامتی و سابقه بیماری‌های مرتبط فردی یا خانوادگی وابسته است.

آیا بالا بودن کلسترول در آزمایش چربی خون خطرناک است؟

در صورتی که سطح کلسترول بد (LDL) بالا باشد، امکان بروز مشکلات قلبی عروقی و سکته مغزی وجود دارد.

غیر نرمال بودن نتیجه تست چربی خون به چه معناست؟

غیر نرمال بودن نتیجه تست چربی خون لزوما به معنای بیماری نیست. بلکه باید سایر شرایط شما توسط پزشک معالج بررسی شود.

اگر نتیجه آزمایش چربی غیرنرمال باشد گام بعدی چیست؟

پزشک توصیه‌های تغییر در سبک زندگی شامل رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی کافی و استفاده از دارو را تجویز می‌کند.

آیا نتایج آزمایش می‎‌تواند اشتباه باشد؟

در صورتی که مواردی نظیر استرس زیاد، ناشتا نبودن (بجز موارد خاص) و مصرف دارو بدون مشورت با پزشک رخ دهد، امکان بروز خطا در نتیجه آزمایش چربی خون وجود دارد.