اگزمای کودکان چیست؟ تشخیص، علائم و درمان اگزما در کودکان

اگزمای کودکان چیست؟ اگزمای کودکان (درماتیت آتوپیک) نوعی بیماری التهابی و مزمن پوست است، اما واگیردار نیست. این عارضه با خشکی، قرمزی، خارش و پوسته پوسته شدن پوست همراه است. این علائم اغلب روی گونه، پیشانی و پوست سر نوزادان و در چین آرنج، پشت زانو، گردن و مچ دست کودکان بزرگ تر دیده می‌شوند.

تشخیص اگزما در کودکان با بررسی بالینی و ظاهری پوست توسط پزشک متخصص پوست کودکان انجام می‌شود. با استفاده منظم از مرطوب کننده‌های مناسب و داروهای موضعی، درمان اگزمای کودکان امکان پذیر است.

طبق آمار منابع رسمی، درماتیت آتوپیک بیشتر در دوران نوزادی شروع می‌شود و حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از کودکان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این عارضه معمولا با بزرگ تر شدن کودک بهبود پیدا می‌کند. همچنین ممکن است تا سن مدرسه یا بلوغ از بین برود.

ویژگی‌ها	توضیحات
تعریف	بیماری التهابی و مزمن پوست که با خشکی شدید همراه است.
علت	عوامل ژنتیکی و محیطی
علائم	خارش شدید، قرمزی و التهاب پوست، خشکی بیش از حد، زخم‌های ناشی از خاراندن، پوست ترک خورده و برآمده، عفونت‌های ثانویه
تشخیص	معاینه بالینی پوست توسط پزشک متخصص پوست کودکان
درمان	داروهای ضد التهاب (تحت نظر پزشک)، مرطوب سازی پوست با استفاده از کرم و پماد مناسب، دوری از محرک‌ها
پیشگیری	حمام کوتاه با آب ولرم، استفاده از شوینده‌های مخصوص پوست حساس، مرطوب کردن فوری پوست بعد از حمام، استفاده از لباس‌های نخی و خنک، شناسایی و دوری از محرک‌ها

اگزمای کودکان چیست؟

اگزمای کودکان چیست؟ اگزمای کودکان که با نام علمی درماتیت آتوپیک شناخته می‌شود، نوعی بیماری التهابی پوست است که اغلب با خشکی، قرمزی، خارش و گاهی پوسته پوسته شدن پوست همراه است. این عارضه در  اثر نقص در سد دفاعی پوست و واکنش سیستم ایمنی به وجود می‌آید و واگیردار نیست.

کودکان نسبت به بزرگسالان حساسیت بیشتر و سد دفاعی ضعیف تری دارند. به همین دلیل در اثر عوامل محیطی و آلرژن‌ها آسیب پذیرتر هستند و بیشتر به اگزمای پوستی مبتلا می‌شوند. ممکن است دیدن علائم اگزمای فرزندتان برای شما آزاردهنده باشد؛ اما با مدیریت صحیح می‌توانید به درمان اگزمای کودکان دست پیدا کنید؛ چرا که تا کنون بسیاری از والدین توانسته اند با مراقبت صحیح، این عارضه را درمان کنند.

علائم اگزما در کودکان چیست؟

علائم اگزمای کودکان چیست؟ علائم اگزمای کودکان با توجه به نوع محرک، سن کودک و شدت این عارضه متفاوت است:

• خارش شدید: خارش از شدیدترین و مهم ترین علائم اگزما است که باعث بدخلقی، بی قراری و اختلال خواب کودک می‌شود.
• قرمزی و التهاب پوست: لکه‌های قرمز و ملتهبی به صورت موقت یا دوره‌های طولانی مدت روی پوست به وجود می‌آید.
• خشکی بیش از حد: پوست کودک (مخصوصا در نواحی در معرض تحریک) بسیار خشک، خشن و حساس می‌شود.
• زخم‌های ناشی از خاراندن: خشکی زیاد پوست، باعث خارش می‌شود و خاراندن آن زخم‌هایی روی پوست ایجاد می‌کند. این موضوع چرخه اگزما را تشدید می‌کند.
• تغییر رنگ پوست: ممکن است پوست ناحیه آسیب دیده، نسبت به سایر نواحی تیره تر یا قرمز باشد.
• پوست ترک خورده و برآمده: در برخی موارد، اگزما باعث لکه‌های پوستی برآمده و ترک خورده می‌شود که اغلب با درد و خونریزی همراه است.
• عفونت‌های ثانویه: در صورتی که خارش باعث شود کودک پوست خود را بخاراند، ممکن است عفونت‌های باکتریایی مانند سلولیت یا تبخال ایجاد شود.

شکل اگزما در کودکان

اگزمای کودکان بسته به سن آن‌ها در نواحی متفاوت بدن و با شدت‌های مختلف ظاهر می‌شود. همچنین، ممکن است (در صورت عود مجدد) محل آن با افزایش سن تغییر کند. علائم این عارضه بیشتر در گونه، پیشانی و پوست سر نوزادان و در چین آرنج، پشت زانو، گردن و مچ دست کودکان بزرگ تر دیده می‌شود.

در صورتی که کودک یا نوزاد محل اگزما را مکررا بخاراند، پوست آن ناحیه ضخیم تر و تیره تر می‌شود. در این صورت، پوست حالتی شبیه پوست چرمی (ضخیم) یا فلس مانند (زیر و ناهموار) پیدا می‌کند.

اگزما سکه ای در کودکان

اگزما سکه ای در کودکان با نام علمی درماتیت نومولار شناخته می‌شود که در نوزادان نسبت به کودکان بزرگ تر، رایج تر است. لکه‌های ناشی از این نوع اگزما ظاهری دایره ای و سکه مانند دارند.

این نوع اگزما بسیار خشک است و لکه‌های آن بسیار قرمز و ملتهب هستند. به طوری که با عفونت‌های قارچی اشتباه گرفته می‌شوند.

اگزما پوستی در کودکان

سد دفاعی پوست کودکان مانند دیواری با آجرها یا ملات کم است. یعنی سد دفاعی آن به خوبی عمل نمی‌کند. به همین دلیل رطوبت به راحتی از آن خارج شده و عوامل محرک به راحتی وارد می‌شوند.

با توجه به این موضوع، بازسازی و تقویت سد دفاعی پوست یکی از مهم ترین کارهایی است که باید برای کنترل اگزمای کودکان انجام شود. استفاده از مرطوب کننده‌ها و نرم کننده‌های فاقد عطر و حذف مواد حساسیت زا برای مراقبت از پوست، کاهش علائم و پیشگیری از بروز این عارضه بسیار کمک کننده است.

علت اگزما در کودکان چیست؟

علت اگزمای کودکان چیست؟ در حال حاضر، علت دقیق اگزمای کودکان مشخص نیست. همچنین، نمی‌توان علت واحدی را عامل به وجود آمدن آن دانست. معمولا ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز این عارضه موثر هستند:

• عوامل ژنتیکی: در کودکانی که سابقه خانوادگی آسم، آلرژی یا اگزما دارند، احتمال ابتلا به این بیماری بیشتر است.
• محرک‌های پوستی: تماس پوست کودک با برخی پارچه‌ها، صابون‌ها و شوینده‌ها در بروز این عارضه موثر است.
• مواد غذایی: ممکن است مصرف برخی مواد غذایی باعث تحریک پوست کودک و بروز علائم اگزما شود.
• واکنش سیستم ایمنی بدن: ممکن است واکنش غیر عادی سیستم ایمنی بدن نسبت به برخی محرک‌ها باعث التهاب و اگزما شود.

در Cincinnati Children’s Hospital نیز درباره علت ابتلا به اگزمای کودکان آمده است:

“Children with eczema have a form of “sensitive skin” that may be more easily irritated by sweating, heat, rough clothing, some detergents, soaps and cleansers. Children with atopic dermatitis may have allergies to foods, pets or other animals, dust mites, tree pollens and grasses, although it is not clear that these allergies actually “cause” the eczema. In most cases, identifying these allergies does not help the eczema. Rarely, some children with atopic dermatitis may develop allergies to chemicals in their moisturizers, other skincare products, clothing or topical medications.”

“کودکان مبتلا به اگزما نوعی «پوست حساس» دارند که ممکن است به راحتی توسط تعریق، گرما، لباس‌های خشن، برخی از مواد شوینده، صابون‌ها و پاک‌کننده‌ها تحریک شود. کودکان مبتلا به درماتیت آتوپیک ممکن است به غذاها، حیوانات خانگی یا سایر حیوانات، مایت‌های گرد و غبار، گرده‌های درختان و علف‌ها حساسیت داشته باشند، اگرچه مشخص نیست که این آلرژی‌ها واقعاً «باعث» اگزما می‌شوند. در بیشتر موارد، شناسایی این آلرژی‌ها کمکی به اگزما نمی‌کند. به ندرت، برخی از کودکان مبتلا به درماتیت آتوپیک ممکن است به مواد شیمیایی موجود در مرطوب‌کننده‌ها، سایر محصولات مراقبت از پوست، لباس یا داروهای موضعی حساسیت نشان دهند.”

تشخیص اگزما در کودکان

در ۹۰ درصد موارد، تشخیص اگزمای کودکان به صورت کاملا بالینی (بررسی پوست و پرسیدن سابقه خانوادگی توسط پزشک) امکان پذیر است. در موارد خاص و حاد که درمان جواب نمی‌دهد یا فرد به بیماری‌های دیگر مشکوک است، پزشک متخصص پوست انجام بیوپسی پوست، تست آلرژی یا آزمایش خون تجویز می‌کند.

این آزمایش‌ها اصلا نگران کننده نیستند و با در نظر گرفتن توان جسمی کودک یا نوزاد و با حداقل تهاجم انجام می‌شوند.

انواع اگزما در کودکان کدامند؟

هر نوع از اگزمای کودکان، شدت متفاوت و روش‌های درمانی متفاوتی دارد. به همین دلیل، برای شروع درمان اگزمای کودکان، باید بررسی تخصصی توسط پزشک انجام شود:

• درماتیت آتوپیک (atopic dermatitis): شایع ترین نوع اگزما است که با خشکی و خارش شدید، التهاب، قرمزی و ترک خوردگی پوست همراه است.
• درماتیت تماسی (Contact dermatitis): در اثر تحریک ناشی از تماس پوست با لباس، صابون، فلز یا مواد شیمیایی به وجود می‌آید و با قرمزی و سوزش همراه است.
• درماتیت سبورئیک (Seborrheic Dermatitis): در نوزادان به صورت پوسته‌های چرب و زرد رنگ در سر، ابرو یا پشت گوش نمایان می‌شود.
• اگزمای نومولار (Nummular Dermatitis): به صورت لکه‌های گرد، خشک و پوسته پوسته روی پوست نمایان می‌شود.
• اگزمای دیسیدروتیک (Dyshidrotic): با علائم تاول ریز و خارش دار در کف دست و پا همراه است.

عوارض اگزما در کودکان

عوارض اگزمای کودکان چیست؟ با توجه به شدت اگزمای کودکان و زمان اقدام برای درمان، اگزما با برخی عوارض جسمی و روانی و اجتماعی همراه خواهد بود. در صورتی که والدین در زمان مناسب برای درمان اگزمای کودکان اقدام کنند، می‌توان از بروز عوارض احتمالی جلوگیری کرد:

عوارض جسمی

علاوه بر احتمال بروز عفونت‌های ثانویه (باکتریایی یا ویروسی) ناشی از خاراندن، اگزما پوست را ضعیف تر می‌کند. به همین دلیل احتمال ابتلای کودک به عفونت‌های پوستی مانند تاول، سلولیت و تبخال نیز افزایش پیدا می‌کند.

خارش شدید و ناراحتی مداوم، ترک و زخم پوستی، ضخیم شدن و تغییر رنگ پوست و احتمال بروز آلرژی‌های دیگر (مانند آسم و رینیت آلرژیک) برخی دیگر از عوارض اگزمای کودکان هستند.

عوارض روانی و اجتماعی

خارش و خشکی پوست در اثر اگزما باعث اختلال خواب و کج خلقی کودک می‌شود. همچنین والدین نگران سلامت کودک خود هستند. کاهش اعتماد به نفس و خجالت کشیدن به دلیل ظاهر پوست نیز از اجتماعی این عارضه هستند.

پیشگیری از اگزما در کودکان

راهکار پیشگیری از اگزمای کودکان چیست؟ راهکار قطعی برای پیشگیری از بروز اگزمای کودکان وجود ندارد. تنها با رعایت برخی بایدها و نبایدها می‌توان خطر ابتلا به این عارضه را کاهش داد:

• مدت زمان حمام را به زیر ۱۰ دقیقه کاهش دهید و کودک را با آب ولرم بشویید.
• از شوینده‌های غیر صابونی (سینت) مخصوص پوست حساس استفاده کنید.
• تا ۳ دقیقه بعد از حمام پوست را با استفاده کرم و لوسیون مناسب (فاقد عطر) مرطوب کنید.
• برای کودک از لباس‌های نخی و خنک استفاده کنید.
• محرک‌هایی مثل عطرهای تند، پشم، مواد شوینده قوی را شناسایی کرده و استفاده از آن‌ها را قطع کنید.
• محیط اطراف کودک را جهت جلوگیری از تجمع گرد و غبار، تمیز نگه دارید.

درمان اگزمای کودکان

راهکار درمان اگزمای کودکان چیست؟ اگزمای کودکان یک وضعیت مزمن است. پزشک پس از معاینه بالینی با توجه به علت و شدت علائم راهکاری متفاوتی ارائه می‌دهد تا بتوان این عارضه را کنترل (نه درمان قطعی) کرد.

مرطوب سازی پوست با استفاده از کرم و پماد مناسب، اصلی ترین کاری است که برای کنترل این عارضه باید انجام دهید. داروهای ضد التهاب تجویز شده را نیز دقیقا مطابق دستور پزشک مصرف کنید. همچنین، محرک‌ها را بشناسید و از آن‌ها دوری کنید.

برای درمان اگزمای کودکان به صورت اصولی و جلوگیری از عود مجدد این عارضه، باید کودک توسط متخصص پوست کودکان ویزیت شود. در سامانه طبیبینو به راحتی می‌توانید لیست بهترین متخصصان پوست و اطفال در سراسر کشور را مشاهده کنید. همچنین نظرات سایر والدین را بخوانید و نوبت حضوری یا مشاوره آنلاین دریافت کنید. همین حالا برای دریافت نوبت اقدام کنید تا با شروع مسیر درمان اصولی، زودتر سلامت کودکتان را بازگردانید.

پماد اگزمای کودکان

پمادها و کرم‌های مورد استفاده برای کنترل اگزمای کودکان به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

• مرطوب کننده و نرم کننده‌ها (امولیانت ها): این محصولات باید روزانه و چندین بار استفاده شوند تا رطوبت پوست افزایش پیدا کند و خشکی و ترک خوردگی آن کمتر شود.
• داروهای کورتیکواستروئید موضعی: این داروها باید فقط طبق دستور پزشک و برای دوره‌های کوتاه استفاده شوند. استفاده خودسرانه یا طولانی مدت از این داروها با عوارضی مانند نازک شدن پوست همراه است.

سوالات متداول

اگزمای کودکان چیست؟

اگزمای کودکان نوعی بیماری مزمن پوستی است که با خشکی بیش از اندازه پوست همراه است. این بیماری واگیردار نیست.

علت اگزمای کودکان چیست؟

این عارضه علت مشخصی ندارد؛ اما اغلب مجموعه ای از عوامل ژنتیکی و محیطی باعث ایجاد آن می‌شوند.

برای اگزمای کودکان چه کنیم؟

برای درمان تخصصی باید به پزشک مراجعه کرد. پس از آن، با مصرف داروهای موضعی، استفاده از کرم‌ها و پمادها و حذف عوامل تحریک زا می‌توان این عارضه را کنترل کرد.

اگزما در کودکان چقدر طول میکشد؟

مدت زمان این عارضه با توجه به شدت علائم، مراقبت‌ها و زمان اقدام برای درمان متفاوت است.

چه پمادی برای اگزمای کودکان خوب است؟

مرطوب کننده و نرم کننده‌ها (امولیانت ها) و داروهای کورتیکواستروئید موضعی دو دسته از پمادهای مفید برای درمان اگزمای کودکان هستند که باید تحت نظر پزشک مصرف شوند.