التهاب چشم، علت، انواع درمان و پیشگیری

التهاب چشم می‌تواند در اثر عفونت، حساسیت، آسیب فیزیکی یا اختلالات سیستم ایمنی ایجاد شود. بر اساس برآوردهای منتشرشده در مجله پزشکی American Family Physician، سالانه حدود ۶ میلیون مورد التهاب ملتحمه حاد در ایالات متحده رخ می‌دهد. این شیوع بالا اهمیت تشخیص و درمان این بیماری را نشان می‌دهد. 

علت التهاب چشم چیست؟

التهاب چشم زمانی ایجاد می‌شود که بافت‌های مختلف چشم در پاسخ به عفونت، تحریک، آسیب یا واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی دچار التهاب شوند. این واکنش ممکن است سطح چشم یا ساختارهای داخلی آن را درگیر کند.

1. عفونت‌های ویروسی و باکتریایی: ویروس‌هایی مانند آدنوویروس و باکتری‌هایی مانند استافیلوکوک
2. واکنش‌های آلرژیک: تماس با گرده گیاهان، گردوغبار، مایت‌ها، موی حیوانات و برخی مواد آرایشی
3. استفاده نادرست از لنزهای تماسی: خوابیدن با لنز، رعایت نکردن بهداشت دست‌ها، استفاده از محلول نامناسب و تماس لنز با آب آلوده
4. آسیب‌های فیزیکی و عوامل محیطی: ورود ذرات خارجی، گردوغبار، دود، مواد شیمیایی، خراش قرنیه و ضربه به چشم
5. بیماری‌های خودایمنی و التهابی: ایجاد واکنش التهابی به واسطه برخی بیماری‌های سیستمیک مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس، بیماری بهجت و اسپوندیلیت آنکیلوزان
6. مشکلات پلک و غدد چربی: اختلال در عملکرد غدد چربی پلک و تجمع ترشحات در اطراف مژه‌ها

التهاب چشم و تاری دید

بله، التهاب چشم در برخی موارد می‌تواند باعث تاری دید شود؛ اما میزان تأثیر آن بر بینایی به محل التهاب و شدت درگیری بستگی دارد. اگر التهاب فقط ملتحمه را درگیر کرده باشد، معمولاً بینایی تغییر قابل‌توجهی نمی‌کند. در مقابل، التهاب بخش‌های حساس‌تر چشم می‌تواند مستقیماً بر کیفیت بینایی تأثیر بگذارد:

• التهاب قرنیه: قرنیه در عبور و تمرکز نور نقش دارد. التهاب یا کدر شدن آن می‌تواند باعث تاری دید شود.
• التهاب لایه میانی چشم (یووئیت): این التهاب ممکن است باعث کدر شدن زجاجیه شود. در نتیجه، فرد دچار تاری دید یا مشاهده لکه‌های شناور می‌شود.
• التهاب عصب بینایی: این التهاب انتقال پیام‌های بینایی به مغز را مختل می‌کند. در نتیجه، وضوح دید و توانایی تشخیص رنگ‌ها کاهش می‌یابد.

علائم التهاب چشم

علائم التهاب چشم با توجه به علت بیماری، محل درگیری و شدت واکنش التهابی متفاوت هستند. شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• قرمزی چشم: به دلیل گشاد شدن عروق خونی در بافت‌های ملتهب.
• تورم پلک‌ها: به‌ویژه در التهاب‌های عفونی یا آلرژیک.
• خارش و سوزش: از نشانه‌های رایج تحریک و التهاب سطح چشم.
• اشک‌ریزش: واکنش چشم به تحریک یا التهاب.
• درد چشم: ممکن است از ناراحتی خفیف تا درد شدید متغیر باشد.
• حساسیت به نور (فتوفوبیا): احساس ناراحتی یا درد هنگام مواجهه با نور.
• ترشحات غیرطبیعی: شامل ترشحات آبکی، مخاطی یا چرکی.
• احساس وجود شن یا جسم خارجی: معمولاً در التهاب ملتحمه، خشکی چشم یا آسیب سطح قرنیه مشاهده می‌شود.
• تاری دید: به‌ویژه در التهاب قرنیه، یووئیت یا عصب بینایی.بالینی 

انواع التهاب چشم

التهاب چشم بر اساس بافت درگیر به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. شناخت این تفاوت‌ها اهمیت دارد؛ زیرا برخی التهاب‌ها سطحی و معمولاً کم‌خطر هستند، اما بعضی دیگر می‌توانند به قرنیه، لایه‌های داخلی یا عصب بینایی آسیب برسانند.

التهاب چشم صرفاً به قرمزی سطح چشم محدود نمی‌شود. برای تشخیص دقیق، چشم‌پزشک باید محل درگیری را با معاینه تخصصی مشخص کند. تشخیص یکی از موارد زیر خواهد بود:

التهاب ملتحمه (کنژنکتیویت)

التهاب ملتحمه یا کنژنکتیویت (Conjunctivitis) به التهاب غشای نازک و شفافی گفته می‌شود که سفیدی چشم و سطح داخلی پلک‌ها را می‌پوشاند. در این وضعیت، عروق خونی ملتحمه متورم می‌شوند و چشم ظاهری قرمز یا صورتی پیدا می‌کند. به همین دلیل، این بیماری به چشم صورتی (Pink Eye) نیز معروف است. التهاب ملتحمه سه علت اصلی دارد:

• ویروسی
• باکتریایی
• آلرژیک

بیشتر موارد التهاب ملتحمه بدون عارضه جدی بهبود پیدا می‌کنند؛ اما درد شدید، حساسیت به نور یا تاری دید مداوم می‌تواند نشانه درگیری بخش‌های دیگر چشم باشد.

ورم ملتحمه چشم ویروسی چیست؟

ورم ملتحمه ویروسی معمولاً در اثر آدنوویروس ایجاد می‌شود و ممکن است هم‌زمان با سرماخوردگی بروز کند. این بیماری مسری است و از طریق دست یا سطوح آلوده به چشم منتقل می‌شود. قرمزی، اشک‌ریزش، ترشح آبکی، سوزش و احساس وجود شن در چشم از علائم شایع آن هستند.

این بیماری معمولاً طی ۷ تا ۱۴ روز بهبود می‌یابد؛ هرچند در برخی افراد ممکن است چند هفته طول بکشد. کمپرس سرد و قطره اشک مصنوعی به کاهش علائم کمک می‌کنند. آنتی‌بیوتیک‌ها نیز در درمان عفونت ویروسی مؤثر نیستند. شست‌وشوی مرتب دست‌ها، استفاده نکردن از حوله مشترک و پرهیز از لمس چشم‌ها به جلوگیری از انتقال عفونت کمک می‌کند.

ورم ملتحمه چشم باکتریایی چیست؟

این نوع التهاب در اثر ورود و تکثیر باکتری‌هایی مانند استافیلوکوکوس اورئوس و استرپتوکوکوس پنومونیه در ملتحمه ایجاد می‌شود. قرمزی چشم، ترشحات غلیظ سفید، زرد یا سبز و چسبیدن پلک‌ها هنگام بیدار شدن از خواب از علائم رایج آن هستند.

بسیاری از موارد خفیف طی یک تا دو هفته بهبود می‌یابند؛ اما پزشک ممکن است برای کنترل عفونت، قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک تجویز کند. تشخیص نوع باکتریایی تنها بر اساس رنگ ترشحات امکان‌پذیر نیست؛ زیرا علائم آن با نوع ویروسی هم‌پوشانی دارد.

التهاب قرنیه چشم (کراتیت)

کراتیت (Keratitis) به التهاب قرنیه، لایه شفاف جلوی چشم، گفته می‌شود. این بافت در عبور و تمرکز نور نقش دارد؛ بنابراین التهاب آن می‌تواند باعث تاری دید شود. کراتیت ممکن است در اثر عفونت‌های باکتریایی، ویروسی، قارچی یا انگلی ایجاد شود. استفاده غیربهداشتی از لنز، خوابیدن با لنز و تماس آن با آب آلوده از عوامل افزایش‌دهنده خطر ابتلا هستند.

درد، قرمزی، اشک‌ریزش، حساسیت به نور و تاری دید از علائم اصلی این بیماری هستند. در صورت تأخیر در درمان، ممکن است زخم و کدورت دائمی قرنیه ایجاد شود و بینایی آسیب ببیند.

درمان به عامل ایجادکننده بستگی دارد و ممکن است شامل قطره‌های آنتی‌بیوتیک، ضدویروس، ضدقارچ یا داروهای ضدانگلی باشد. کراتیت عفونی نیازمند بررسی فوری چشم‌پزشک است. همچنین مصرف خودسرانه قطره‌های کورتونی می‌تواند برخی عفونت‌ها را تشدید کند.

التهاب عصب چشم

التهاب عصب بینایی یا نوریت اپتیک (Optic Neuritis) به التهاب عصبی گفته می‌شود که پیام‌های بینایی را از شبکیه به مغز منتقل می‌کند. این بیماری معمولاً یک چشم را درگیر می‌کند و گاهی با بیماری‌های خودایمنی و عصبی مانند ام‌اس (MS) و اختلال مرتبط با آنتی‌بادی MOG ارتباط دارد. تاری دید یا کاهش ناگهانی بینایی، درد هنگام حرکت دادن چشم و کم‌رنگ دیده شدن رنگ‌ها از علائم اصلی آن هستند.

تشخیص بیماری با معاینه تخصصی چشم و در صورت نیاز MRI مغز و حدقه چشم انجام می‌شود. درمان نیز به علت زمینه‌ای بستگی دارد و ممکن است شامل داروهای ضدالتهاب یا درمان اختصاصی بیماری مرتبط باشد.

پیشگیری از بروز التهاب چشم

اگرچه نمی‌توان از تمام انواع التهاب چشم پیشگیری کرد، اما برخی اقدامات می‌تواند احتمال بروز بسیاری از عفونت‌ها و التهاب‌های قابل پیشگیری را کاهش دهد. مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری عبارت‌اند از:

• رعایت بهداشت دست‌ها: پیش از لمس چشم یا استفاده از لنز، دست‌ها را بشویید و کاملاً خشک کنید. از مالیدن چشم با دست آلوده بپرهیزید.
• استفاده نکردن از وسایل مشترک: حوله، روبالشی، لوازم آرایشی چشم، ریمل و قطره‌های چشمی را به‌صورت مشترک استفاده نکنید.
• رعایت بهداشت لنز: با لنز نخوابید، مگر با تأیید پزشک. آن را فقط با محلول مخصوص تمیز کنید و طبق برنامه تعویض کنید.
• محافظت از چشم: در محیط‌های پرگردوغبار از عینک محافظ و در برابر اشعه فرابنفش از عینک آفتابی استاندارد استفاده کنید.
• پرهیز از آب آلوده: هنگام شنا و دوش گرفتن لنز را خارج کنید و از شنا در آب‌های آلوده بپرهیزید.
• توجه به علائم اولیه: با بروز قرمزی، درد، ترشح یا حساسیت به نور، استفاده از لنز و لوازم آرایشی چشم را متوقف کنید و به چشم‌پزشک مراجعه کنید. 

درمان التهاب چشم

درمان التهاب چشم به علت ایجادکننده، محل درگیری و شدت بیماری بستگی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان یک دارو یا قطره مشخص را برای تمام انواع التهاب چشم مناسب دانست. پزشک پس از بررسی علائم، معاینه چشم و در صورت نیاز انجام آزمایش‌های تکمیلی، روش درمان را انتخاب می‌کند. روش‌های اصلی درمان التهاب چشم به شرح زیر است:

1. درمان التهاب ناشی از عفونت: مراقبت حمایتی برای کاهش علائم ویروسی و استفاده از داروهای ضد ویروسی یا استفاده از قطره و پماد آنتی بیوتیک برای عفونت‌های باکتریایی
2. درمان التهاب آلرژیک: شناسایی و حذف عامل آلرژی‌زا و استفاده از قطره‌های آنتی‌هیستامین یا داروهای تثبیت‌کننده ماست‌سل را برای کنترل خارش، قرمزی و اشک‌ریزش
3. درمان التهاب‌های عمقی چشم: برررسی تخصصی و تجویز داروهای ضدالتهاب، کورتیکواستروئیدها یا داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی
4. درمان التهاب ناشی از تحریک و خشکی: استفاده از اشک مصنوعی، کمپرس مناسب و حذف عامل محرک در موارد خفیف و غیرعفونی

درمان خانگی التهاب چشم؛ چه روش‌هایی ایمن هستند؟

در موارد خفیف، بعضی اقدامات مراقبتی می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند؛ اما این روش‌ها جایگزین تشخیص و درمان علت اصلی نیستند.

• استفاده از کمپرس سرد و تمیز روی پلک‌های بسته برای کاهش خارش و تورم.
• استفاده از اشک مصنوعی برای کاهش خشکی و احساس تحریک چشم.
• پاک کردن آرام ترشحات اطراف چشم با گاز یا دستمال تمیز و مرطوب.
• خودداری از مالیدن چشم‌ها و استفاده موقت نکردن از لنزهای تماسی.

داروی و قطره ضد التهاب چشم

انتخاب قطره برای التهاب چشم به نوع بیماری و عامل ایجادکننده آن بستگی دارد. قطره‌های آنتی‌بیوتیک، ضدحساسیت و ضدالتهاب هرکدام کاربرد متفاوتی دارند و نمی‌توان از یک فرآورده برای درمان تمام انواع التهاب استفاده کرد. مهم‌ترین داروهای مورد استفاده عبارت‌اند از:

نوع دارو	کاربرد
قطره اشک مصنوعی	کاهش خشکی، سوزش و تحریک سطح چشم
قطره آنتی‌هیستامین	کنترل خارش و التهاب ناشی از آلرژی
قطره آنتی‌بیوتیک	درمان برخی عفونت‌های باکتریایی چشم
قطره ضدویروس	درمان برخی عفونت‌های ویروسی مانند هرپس چشمی
قطره ضدقارچ	درمان عفونت‌های قارچی قرنیه
قطره ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)	کاهش التهاب و درد در شرایط خاص
قطره کورتونی (کورتیکواستروئیدی)	کنترل التهاب‌های مشخص و شدید چشمی تحت نظارت متخصص

در مقابل، برخی التهاب‌های عمقی، عفونت‌های شدید یا بیماری‌های خودایمنی ممکن است به • قرص برای التهاب چشم مانند آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضدویروسی، کورتیکواستروئیدها یا داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی نیاز داشته باشند.

نشانه‌های التهاب چشم حاد

برخی التهاب‌های چشمی به‌سرعت پیشرفت می‌کنند و در صورت تأخیر در درمان ممکن است به قرنیه، عصب بینایی یا سایر ساختارهای حساس چشم آسیب برسانند. هشدارهای زیر را جدی بگیرید:

• درد شدید و غیرقابل‌تحمل چشم.
• کاهش ناگهانی بینایی یا تاری دید شدید.
• حساسیت شدید به نور و ناتوانی در تحمل روشنایی.
• قرمزی شدید یا غیرطبیعی چشم.
• ناتوانی در باز کردن چشم به دلیل درد یا تورم.
• ترشحات چرکی بسیار زیاد و شروع سریع علائم.
• مشاهده ناگهانی لکه‌های شناور، جرقه‌های نور یا تغییرات میدان بینایی.
• درد و قرمزی چشم در افرادی که از لنز تماسی استفاده می‌کنند.

تشخیص به موقع بیماری های چشمی مرز میان بهبودی کامل و صدمه دائمی به بینایی است. کاربران گرامی برای بررسی دقیق وضعیت چشم خود و دریافت مشاوره تخصصی، میتوانند به سایت طبیبینو مراجعه کنند، لیست بهترین متخصصان چشم پزشک و فوق تخصص های شبکیه و قرنیه را مشاهده نمایند و در سریع ترین زمان ممکن نوبت حضوری یا مشاوره آنلاین خود را در پلتفرم طبیبینو ثبت کنند.

سوالات متداول

آیا التهاب چشم خطرناک است؟

بیشتر موارد خفیف هستند؛ اما التهاب قرنیه، یووئیت و عصب بینایی می‌توانند به بینایی آسیب برسانند و نیازمند درمان تخصصی هستند.

بهترین قطره برای التهاب چشم چیست؟

نوع قطره به علت التهاب بستگی دارد. اشک مصنوعی، قطره ضدحساسیت و آنتی‌بیوتیک هرکدام کاربرد متفاوتی دارند و باید متناسب با تشخیص انتخاب شوند.

التهاب چشم چند روز طول می‌کشد؟

مدت بهبودی به نوع التهاب بستگی دارد. التهاب ملتحمه ویروسی معمولاً طی ۷ تا ۱۴ روز بهبود می‌یابد؛ سایر انواع ممکن است به زمان بیشتری نیاز داشته باشند.

التهاب چشم از چیست؟

التهاب چشم معمولاً در اثر عفونت، آلرژی، گردوغبار، آسیب فیزیکی یا استفاده نادرست از لنز ایجاد می‌شود.

Eye Inflammation and Inflammatory Eye Disease

https://www.allaboutvision.com/conditions/symptoms/red-eyes/eye-inflammation