سرطان روده بزرگ (Colorectal Cancer) به عنوان سومین سرطان شایع در جهان، زمانی رخ میدهد که سلولهای پوشش داخلی روده بهصورت غیرطبیعی و کنترلنشده رشد کنند و بهمرور به تومور سرطانی تبدیل شوند. در سال ۲۰۲۲ بیش از ۱.۹ میلیون مورد جدید سرطان کولورکتال و حدود ۹۰۰ هزار مرگ مرتبط با آن در جهان ثبت شده است. همین امر نشاندهنده اهمیت تشخیص زودهنگان بیماری و غربالگریهای منظم برای پیشگیری از مرگ و میر است. (منبع)
| سوال | پاسخ کوتاه |
| سرطان روده بزرگ چیست؟ | رشد غیرطبیعی سلولها در کولون یا رکتوم |
| از کجا شروع میشود؟ | اغلب از پولیپهای روده |
| آیا قابل پیشگیری است؟ | بله، در بسیاری از موارد با غربالگری و اصلاح سبک زندگی |
| مهمترین روش تشخیص چیست؟ | کولونوسکوپی |
| مهمترین علامت چیست؟ | خون در مدفوع و تغییر عادات اجابت مزاج |
سرطان روده چیست و از کجا شروع می شود؟
سرطان روده بزرگ یا کولون از پوشش داخلی روده بزرگ یا راستروده آغاز میشود. روده بزرگ آخرین بخش دستگاه گوارش است و وظیفه جذب آب و ذخیره مدفوع را بر عهده دارد. در حالت طبیعی، سلولهای دیواره روده رشد میکنند، تقسیم میشوند و پس از مدتی از بین میروند. اما گاهی به دلیل تغییرات ژنتیکی، این روند طبیعی مختل میشود و سلولها بدون کنترل تکثیر پیدا میکنند. تجمع این سلولها در نهایت باعث تشکیل پولیپ و سپس تومور سرطانی میشود.
یکی از ویژگیهای مهم سرطان روده بزرگ یا کولون این است که معمولا روند پیشرفت آهستهای دارد. به همین دلیل فرصت مناسبی برای شناسایی ضایعات پیشسرطانی و جلوگیری از پیشرفت بیماری وجود دارد.
پزشکان متخصص جراحی روده بزرگ (جراحی کولورکتال)
پولیپهای روده چیست؟
پولیپ روده برجستگی یا توده کوچکی است که روی دیواره داخلی روده بزرگ ایجاد میشود. بیشتر پولیپها خوشخیم هستند و در ابتدا سرطانی محسوب نمیشوند. با این حال برخی انواع پولیپها، بهویژه پولیپهای آدنوماتوز، ممکن است در طول زمان به سرطان روده ی بزرگ تبدیل شوند. این فرآیند معمولا چندین سال طول میکشد و به همین دلیل شناسایی و برداشتن پولیپها اهمیت زیادی دارد.
همه پولیپها به سرطان تبدیل نمیشوند، اما هرچه اندازه پولیپ بزرگتر باشد یا تعداد آن بیشتر باشد، احتمال سرطانی شدن آن افزایش پیدا میکند. انواع اصلی پولیپهای روده عبارتاند از:
- پولیپ آدنوماتوز (Adenomatous Polyps)
- پولیپ دندانهدار (Serrated Polyps)
- پولیپ التهابی (Inflammatory Polyps)
- پولیپ هیپرپلاستیک (Hyperplastic Polyps)
امروزه کولونوسکوپی بهترین روش برای شناسایی پولیپهای روده است. پزشک میتواند در همان زمان انجام کولونوسکوپی، بسیاری از پولیپها را بردارد و از تبدیل آنها به سرطان جلوگیری کند.
علائم پولیپ و نشانه های سرطان روده بزرگ چیست؟
بیشتر پولیپهای روده در مراحل اولیه هیچ علامتی ایجاد نمیکنند. به همین دلیل بسیاری از افراد تا زمان انجام کولونوسکوپی از وجود آنها اطلاع ندارند.
با بزرگ شدن پولیپ یا تبدیل آن به سرطان، ممکن است برخی علائم ظاهر شوند. البته باید توجه داشت که بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان روده ی بزرگ در مراحل ابتدایی بیماری نیز هیچ نشانهای ندارند. اما باید به علائم زیر حساس بود:
- تغییر در عادات اجابت مزاج مانند یبوست مداوم، اسهال طولانی، باریک شدن مدفوع، احساس تخلیه ناقص روده
- خون در مدفوع؛ چه خون تیره چه روشن باید مورد آزمایش قرار گیرد
- درد و کرامپ شکمی: تحریم و انسداد روده و ایجاد درد، نفخ، احساس فشار و گرفتگی
- کمخونی و خستگی مداوم ناشی از خونریزی تدریجی و پنهان
- کاهش وزن بیدلیل و ناخواسته
وجود این علائم الزاما نشاندهنده سرطان نیست اما در صورت بروز آنها لازم است هرچه سریعتر به پزشک متخصص گوارش مراجعه نمایید.
برای درمان تخصصی روده بزرگ، با متخصص روده بزرگ مشورت کن
بهترین پزشکان روده آمادهاند تا درباره مشکلت راهنماییات کنند
عوامل خطرناک سرطان روده بزرگ
عوامل خطر سرطان روده بزرگ به دو دسته کلی تقسیم میشوند. با شناخت این موارد میتوان از بروز یا تشدید بیماری جلوگیری کرد.
عوامل غیرقابل تغییر در بروز سرطان کلون
برخی عوامل خارج از کنترل فرد هستند و میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند، از جمله:
- سن بالای ۴۵ سال
- سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپهای پیشسرطانی
- بیماریهای ژنتیکی مانند سندرم لینچ و FAP
- بیماریهای التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو و کرون
عوامل قابل تغییر موثر بر بروز سرطان روده بزرگ
سبک زندگی نیز نقش مهمی در بروز سرطان روده بزرگ دارد. مهمترین عوامل خطر قابل کنترل عبارتاند از:
- اضافه وزن و چاقی
- کمتحرکی و نداشتن فعالیت بدنی
- مصرف زیاد گوشت قرمز و گوشتهای فرآوریشده
- رژیم غذایی ناسالم
- مصرف سیگار و الکل
- ابتلا به دیابت نوع ۲
راه های پیشگیری از سرطان روده
اگرچه نمیتوان از همه موارد سرطان روده بزرگ جلوگیری کرد، اما رعایت برخی توصیهها میتواند خطر ابتلا را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. مهمترین روشهای پیشگیری از سرطان روده به شرح زیر است:
- مصرف بیشتر فیبر: کمک به حرکت طبیعی مواد غذایی در روده و کاهش زمان تماس مواد سرطانزا با دیواره روده
- حفظ وزن سالم: حفظ شاخص توده بدنی (BMI) در محدوده طبیعی
- ورزش منظم: انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط در هفته
- کاهش مصرف گوشتهای فرآوری شده
- ترک سیگار و الکل
- انجام غربالگریهای منظم: در راستای تشخیص و درمان به موقع
آزمایشات غربالگری سرطان روده
غربالگری به معنی بررسی افراد بدون علامت برای تشخیص زودهنگام بیماری است. تشخیص سرطان در مراحل اولیه میتواند شانس درمان موفق را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
در سایت mayo clinic میخوانیم:
“پزشکان توصیه میکنند افرادی که در معرض خطر متوسط ابتلا به سرطان روده بزرگ هستند، غربالگری سرطان روده بزرگ را در حدود ۴۵ سالگی شروع کنند. اما افرادی که در معرض خطر بیشتری هستند باید زودتر به فکر شروع غربالگری باشند.”
غرباگری با کولونوسکوپی
کولونوسکوپی مهمترین و دقیقترین روش غربالگری سرطان روده بزرگ محسوب میشود. در این روش پزشک با استفاده از یک لوله انعطافپذیر مجهز به دوربین، تمام روده بزرگ را بررسی میکند. به این ترتیب امکان شناسایی پولیپها، برداشتن آنها در همان جلسه و نمونهبرداری یا بیوپسی در کنار مشاهده مستقیم روده امکانپذیر خواهد بود.
سایر روشهای غربالگری
علاوهبر کولونوسکوپی، آزمایشات سرطان روده دیگر نیز در روند تشخیص و غربالگری مورد استفاده قرار میگیرند؛ ازجمله:
- آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT/FIT): بررسی وجود خونی که با چشم مشخص نمیشود
- آزمایش DNA مدفوع: آزمایشهای مولکولی برای شناسایی تغییرات ژنتیکی مرتبط
- تصویربرداری: استفاده از تصاویر سیتی اسکن، امآرآی (MRI)، سونوگرافی و… برای بررسی روده
- بیوپسی: تنها راه قطعی تایید سرطان با بررسی نمونه بافتی زیر میکروسکوپ
تعیین مرحله یا سطح سرطان روده
پس از تشخیص بیماری، پزشک میزان گسترش سرطان را مشخص میکند. مرحله بیماری نقش مهمی در انتخاب روش درمان و پیشبینی آینده بیمار دارد و به شرح زیر است:
- مرحله ۱: سرطان فقط در لایههای داخلی دیواره روده وجود دارد و به خارج از روده گسترش پیدا نکرده است.
- مرحله ۲: سرطان به لایههای عمیقتر دیواره روده نفوذ کرده اما هنوز به غدد لنفاوی نرسیده است.
- مرحله ۳: سلولهای سرطانی به غدد لنفاوی مجاور گسترش یافتهاند اما هنوز متاستاز دوردست وجود ندارد.
- مرحله ۴: پیشرفتهترین مرحله بیماری است. در این مرحله سرطان به اندامهای دیگر مانند کبد، ریه، استخوانها و… انتشار یافته است.
هرچه سطح سرطان روده پایینتر باشد، احتمال درمان موفق بیشتر خواهد بود.به همین دلیل پیشنهاد میشود هرگونه تغییر غیرعادی را به صورت متنی، تلفنی یا حضوری با پزشک خود در میان بگذارید. طبیبی نو مسیر دریافت نوبت ویزیت را برای شما آسان و سریع کرده است تا اقدام به موقع را پشت گوش نیندازید!
روش های درمان سرطان روده
انتخاب روش درمان سرطان کولورکتال روده بزرگ به مرحله بیماری، محل تومور، سن بیمار، وجود متاستاز و وضعیت عمومی سلامت بستگی دارد. موارد زیر رایجترین راهکارها هستند:
جراحی سرطان روزه
جراحی به عنوان موثرترین درمان سرطان روده بزرگ در مراحل اولیه و بسیاری از مراحل پیشرفته شناخته میشود. در این روش، جراح بخش درگیر روده و مقداری از بافت سالم اطراف آن را خارج میکند. همچنین ممکن است تعدادی از غدد لنفاوی مجاور نیز برداشته شوند تا میزان گسترش بیماری مشخص شود. جراحیهای رایج در این زمینه عبارتند از:
- پولیپکتومی (برداشتن پولیپ در کولونوسکوپی)
- کولکتومی جزئی (برداشتن بخشی از کولون)
- کولکتومی کامل (در موارد خاص)
- جراحی متاستازهای محدود کبد یا ریه
در مراحل اولیه جراحی میتواند به تنهایی درمان قطعی ایجاد کند، اما در موارد پیشرفته، یک یا چند مورد از درمانهای تکمیلی زیر نیز نیاز خواهند بود:
شیمی درمانی
در شیمی درمانی از داروهایی مانند فلورواوراسیل (۵-FU)، کاپسیتابین، اگزالیپلاتین و.. استفاده میشوند که سلولهای سرطانی را از بین میبرند یا رشد آنها را متوقف میکنند. شیمی درمانی در شرایط زیر کاربرد دارد:
- پس از جراحی برای کاهش احتمال عود بیماری
- قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور
- در سرطانهای متاستاتیک برای کنترل بیماری
رادیوتراپی
در رادیوتراپی از پرتوهای پرانرژی برای تخریب سلولهای سرطانی استفاده میشود. این روش بیشتر در سرطان رکتوم کاربرد دارد و نقش آن در سرطان کولون کمتر است. رادیوتراپی با هدف کوچک کردن تومور قبل جراحی یا جلوگیری از احتمال عود آن مورد استفاده قرار میگیرد.
درمان هدفمند
در درمان هدفمند، داروها بهجای حمله به همه سلولهای در حال رشد، مولکولها و مسیرهای خاصی را که در رشد سرطان نقش دارند هدف قرار میدهند. این روش معمولا در برخی بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته و بر اساس نتایج آزمایشهای ژنتیکی تومور استفاده میشود.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی با تقویت سیستم ایمنی بدن به شناسایی و نابودی سلولهای سرطانی کمک میکند. این درمان بیشتر برای گروه خاصی از بیماران که تومور آنها دارای ویژگیهای ژنتیکی مشخصی است کاربرد دارد و میتواند در برخی موارد نتایج بسیار خوبی ایجاد کند.
عوارض سرطان روده بزرگ
سرطان روده بزرگ تنها به رشد یک تومور محدود نمیشود و در صورت پیشرفت میتواند مشکلات متعددی برای بدن ایجاد کند. شدت عوارض به مرحله بیماری، محل تومور و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. مهمترین آنها را در ادامه آوردهایم:
- کمخونی: ناشی از خونریزی تدریجی و پنهان تومور و ایجاد ضعف، خستگی، تنگی نفس و سرگیجه
- سوء تغذیه: بر اثر کاهش اشتها ، اثرات درمانی یا اختلال جذب مواد غذایی
- کاهش وزن شدید و ناخواسته
- متاستاز: گسترش سرطان به اندامهای دیگر مانند کبد، ریه و…
نتیجه تمامی این عوارض کاهش شدید کیفیت زندگی بیمار خواهد بود. درمانهای طولانی، فشارهای روانی و مشکلات جسمانی روند زندگی روزمره را تحت تاثبر قرار خواهند داد.
مسدود شدن روده
انسداد روده یکی از مهمترین و خطرناکترین عوارض سرطان روده بزرگ است و یک وضعیت اورژانسی پزشکی محسوب میشود. با رشد تومور، مسیر عبور مدفوع و گاز در روده ممکن است بهطور کامل یا نسبی بسته شود. این وضعیت میتواند به سرعت جان بیمار را تهدید کند و نیازمند مراجعه فوری به مراکز درمانی باشد. مهمترین علائم عبارتاند از:
- درد شدید و مداوم شکم
- نفخ شدید
- اتساع شکم
- تهوع
- استفراغ
- عدم دفع مدفوع
- عدم دفع گاز
این انسداد میتواند باعث پارگی روده، عفونت شدید شکمی، شوک و حتی مرگ شود! پس در صورت درگیری با هر علامت مشکوکی به یک متخصص حرفهای گوارش و سرطان روده مراجعه نمایید.
پزشکان با توجه به شرایط بیمار، از جراحی اورژانسی، استنتگذاری داخل روده، بداشتن تومور یا ایجاد کولوستومی موقت یا دائم استفاده میکنند.
آمار سرطان روده بزرگ در ایران
خبرگزاری مهر از زئیس انجمن متخصصین گوارش و کبد ایران نقل کرده است که سالانه بیش از ۱۲ هزار مورد جدید سرطان روده بزرگ در کشور به ثبت میرسد. طی سال ۹۶ (آخرین گزارش بر پایه کل جمعیت کشور) مشخص شده است که بین کل سرطانها، سرطان روده بزرگ رتبه سوم ابتلا را دارد و رتبه دوم مرگ ناشی از سرطان چه در زنان و چه در مردان مربوط به این بیماری است.
متاسفانه عواملی مانند تغذیه نامناسب، سبک زندگی مدرن و… سن ابتلا به سرطان روده بزرگ را کاهش داده و سالانه حداقل ۵۰۰۰ نفر را به کام مرگ میکشاند. این موضوع اهمیت غرباگری، پیگیری علائم سرطان روده و درمان به موقع را دوچندان میکند. (منبع)
جمعبندی
سرطان کولون معمولا از پولیپهای روده آغاز میشود و در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد. تشخیص زودهنگام نقش مهمی در موفقیت درمان دارد. غربالگری منظم، بهویژه کولونوسکوپی، میتواند پولیپهای پیشسرطانی را شناسایی و از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. همچنین رعایت سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی منظم به کاهش خطر ابتلا کمک میکند. شما میتوانید از طریق سامانه طبیبی نو نزدیکترین و ماهرترین جراحان و پزشکان را پیدا کرده و با ثبت نوبت به صورت آنلاین، تلفنی یا حضوری توسط ایشان ویزیت شوید.
پزشکان متخصص جراحی روده بزرگ (جراحی کولورکتال)
سوالات متداول
اولین علائم سرطان روده بزرگ چیست؟
خون در مدفوع، تغییر مداوم در اجابت مزاج، درد شکم، کمخونی و کاهش وزن بیدلیل از مهمترین علائم هستند.
آیا سرطان روده بزرگ قابل درمان است؟
بله. در صورت تشخیص زودهنگام، بسیاری از بیماران با جراحی و سایر درمانها بهبود پیدا میکنند.
آیا همه پولیپهای روده سرطانی میشوند؟
خیر. بیشتر پولیپها خوشخیم هستند، اما برخی از آنها در صورت عدم درمان ممکن است به سرطان تبدیل شوند.
بهترین روش تشخیص سرطان کولون چیست؟
کولونوسکوپی دقیقترین روش تشخیص و غربالگری سرطان روده بزرگ محسوب میشود.
غربالگری سرطان روده از چه سنی باید انجام شود؟
بیشتر راهنماهای معتبر جهانی آغاز غربالگری را از ۴۵ سالگی برای افراد با خطر متوسط توصیه میکنند، اما در افراد پرخطر ممکن است زودتر آغاز شود.
منابع:
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/colon-cancer/symptoms-causes/syc-20353669
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14501-colorectal-colon-cancer
