برفک دهان چیست؟ علائم و درمان برفک دهان

برفک دهان یکی از عفونت‌های قارچی شایع مخاط دهان است که معمولاً با لکه‌ها و پلاک‌های سفید روی زبان، داخل گونه‌ها، لثه‌ها و سقف دهان ظاهر می‌شود و ممکن است با سوزش، درد، تغییر حس چشایی و دشواری در غذا خوردن همراه باشد. بر اساس گزارش انجمن متخصصان اطفال کانادا، میزان بروز برفک دهان در شیرخواران حدود ۵ تا ۱۰ درصد برآورد شده است. این بیماری که در سنین مختلف رخ می‌دهد عموما با درمان دارویی درمان خواهد شد. (منبع)

برفک دهان چیست؟

برفک دهان یا کاندیدیازیس دهانی (Oral Candidiasis)، نوعی عفونت قارچی است که بر اثر تکثیر غیرطبیعی قارچ‌های جنس کاندیدا در مخاط دهان ایجاد می‌شود. شایع‌ترین عامل این بیماری قارچی به نام Candida albicans است. کاندیدا به‌طور طبیعی در دهان، پوست و بخش‌هایی از دستگاه گوارش بسیاری از افراد سالم وجود دارد و حضور آن به‌تنهایی نشانه بیماری نیست. هنگامی که این قارچ، بر اثر عواملی مانند مصرف آنتی‌بیوتیک، ضعف سیستم ایمنی یا استفاده از داروهای کورتونی بر سیستم ایمنی بدن غلبه کند، بیش از حد تکثیر شده و عفونت ایجاد خواهد شد.

شکل ظاهری برفک دهان معمولاً به‌صورت پلاک‌های سفید، خامه‌ای یا پنیری‌رنگ روی زبان، سطح داخلی گونه‌ها، لثه‌ها و سقف دهان است. این ضایعات در نوع شایع برفک معمولاً با پاک‌کردن ملایم جدا می‌شوند و سطحی قرمز و گاهی مستعد خونریزی زیر آن‌ها باقی می‌ماند. برفک دهان در تمام گروه‌های سنی دیده می‌شود، اما احتمال بروز آن در گروه‌های زیر بیشتر است:

• نوزادان و شیرخواران به دلیل تکامل‌نیافتن کامل سیستم ایمنی.
• سالمندان، به‌ویژه افرادی که از دندان مصنوعی استفاده می‌کنند.
• افراد مبتلا به دیابت کنترل‌نشده.
• بیماران تحت شیمی‌درمانی یا درمان با داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی.
• افرادی که به‌طور مداوم از اسپری‌های کورتونی برای کنترل بیماری‌های تنفسی استفاده می‌کنند.

علائم برفک دهان چیست؟

این بیماری هرچه زودتر تشخیص داده شود درمان آسان‌تری خواهد داشت. مهم‌ترین نشانه‌های این بیماری عبارتند از:

• لکه‌های سفید داخل دهان: به‌صورت پلاک‌های پراکنده یا پیوسته روی زبان، لثه‌ها، سقف دهان و داخل گونه‌ها ظاهر می‌شوند.
• قرمزی و التهاب مخاط: پس از جداشدن پلاک‌ها، سطح زیرین ممکن است قرمز و مستعد خونریزی باشد.
• سوزش و درد دهان: هنگام مصرف غذاهای داغ، تند یا اسیدی تشدید می‌شود.
• تغییر حس چشایی: ممکن است با کاهش حس چشایی یا احساس طعم تلخ و فلزی همراه باشد.
• احساس خشکی دهان: با احساس چسبندگی یا وجود لایه‌ای پنبه‌ای در دهان همراه است.
• ترک گوشه لب‌ها: ممکن است با قرمزی، التهاب و درد هنگام باز کردن دهان همراه باشد.
• درد هنگام بلع: در صورت گسترش عفونت به مری، بلع غذا و مایعات می‌تواند دردناک شود.

علائم برفک دهان در نوزادان

در شیرخواران، برفک دهان ممکن است به شکل لکه‌های سفید روی زبان، لثه‌ها، سقف دهان و داخل گونه‌ها ظاهر شود. این لکه‌ها معمولاً به‌راحتی پاک نمی‌شوند و ممکن است پس از جداشدن، سطح قرمز و ملتهبی باقی بگذارند.

در صورت بی‌قراری حین شیر خوردن، ناراحتی حین جویدن، دیدن لکه‌های سفید یا قرمز، به پزشک کودک مراجعه نمایید. شما می‌توانید تصویر حفره دهان نوزاد را به صورت آنلاین نیز برای متخصصین کودک سراسر ایران در طبیبینو ارسال نمایید و از ایشان مشورت بگیرید.

علت برفک دهان چیست؟

برفک دهان زمانی ایجاد می‌شود که تعادل طبیعی میکروارگانیسم‌های دهان برهم بخورد و قارچ کاندیدا بیش از حد تکثیر شود. مهم‌ترین دلایل برفک دهان عبارتند از:

• مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها: می‌تواند با کاهش باکتری‌های مفید، زمینه رشد بیش از حد قارچ کاندیدا را فراهم کند.
• استفاده از داروهای کورتونی: مصرف طولانی‌مدت کورتون، به‌ویژه اسپری‌های استنشاقی، دفاع موضعی مخاط دهان را کاهش می‌دهد.
• ضعف سیستم ایمنی: بیماری‌هایی مانند HIV، شیمی‌درمانی و مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی خطر ابتلا را افزایش می‌دهند.
• دیابت کنترل‌نشده: افزایش قند خون و اختلال عملکرد سیستم ایمنی، احتمال رشد قارچ را بیشتر می‌کند.
• خشکی دهان: کاهش ترشح بزاق در اثر کم‌آبی، سندرم شوگرن یا مصرف برخی داروها، دفاع طبیعی دهان را تضعیف می‌کند.
• استفاده از دندان مصنوعی: بهداشت نامناسب یا استفاده شبانه از پروتزهای دندانی، احتمال تجمع و رشد قارچ را افزایش می‌دهد.
• انتقال قارچ به نوزاد: تماس با کاندیدا هنگام زایمان یا انتقال از طریق تماس با سطوح و وسایل آلوده می‌تواند زمینه ابتلا را فراهم کند.

استرس و برفک دهان

استرس مزمن می‌تواند با تغییر عملکرد دستگاه عصبی و هورمونی، بر میزان ترشح بزاق و برخی پاسخ‌های ایمنی بدن تأثیر بگذارد. کاهش جریان بزاق اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بزاق با شست‌وشوی مداوم مخاط و برخورداری از ترکیبات ضدقارچی، یکی از عوامل دفاع طبیعی دهان در برابر رشد کاندیدا محسوب می‌شود. 

در یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۱۷ که روی ۲۴۷ فرد بزرگسال در ایران انجام شد، ارتباط معناداری میان استرس، اضطراب و افسردگی با کاهش جریان بزاق و احساس خشکی دهان مشاهده شد. همچنین برخی رفتارهای مرتبط با استرس، مانند اختلال خواب، بی‌توجهی به بهداشت دهان و مصرف دخانیات، می‌توانند شرایط را برای بروز مشکلات دهانی نامطلوب‌تر کنند.

روش تشخیص برفک دهان چگونه است؟

تشخیص برفک دهان معمولاً با معاینه بالینی توسط پزشک یا دندانپزشک انجام می‌شود. پزشک با بررسی ظاهر، محل قرارگیری و ویژگی‌های پلاک‌های سفید و ارزیابی سابقه پزشکی بیمار، می‌تواند احتمال ابتلا به کاندیدیازیس را مشخص کند. در اغلب موارد، انجام آزمایش‌های پیچیده ضروری نیست؛ اما در شرایط زیر ممکن است بررسی‌های تکمیلی انجام شوند:

• نمونه‌برداری از ضایعه: پزشک با استفاده از سواب یا ابزار مناسب، نمونه‌ای از سطح ضایعه تهیه می‌کند تا وجود قارچ بررسی شود.
• آزمایش میکروسکوپی: نمونه با روش‌های آزمایشگاهی، مانند رنگ‌آمیزی هیدروکسید پتاسیم (KOH)، بررسی می‌شود تا ساختارهای قارچی مشاهده شوند.
• کشت قارچ: در موارد عودکننده یا مقاوم به درمان، کشت می‌تواند به شناسایی گونه کاندیدا و بررسی حساسیت آن به داروهای ضدقارچ کمک کند.
• آندوسکوپی مری: اگر بیمار دچار درد یا دشواری بلع باشد و احتمال درگیری مری مطرح شود.

پیشگیری از برفک دهان

برای پیشگیری از برفک دهان باید عواملی را که موجب رشد بیش از حد قارچ کاندیدا می‌شوند، کنترل کرد. راهکارهای مؤثر عبارتند از

1. روزانه دو بار مسواک بزنید و از نخ دندان استفاده کنید.
2. پس از مصرف اسپری کورتونی، دهان را با آب بشویید و بیرون بریزید.
3. دندان مصنوعی را هر شب خارج و به‌طور کامل تمیز کنید.
4. قند خون خود را در محدوده توصیه‌شده پزشک نگه دارید.
5. از مصرف خودسرانه و غیرضروری آنتی‌بیوتیک‌ها خودداری کنید.
6. از استعمال دخانیات پرهیز کنید.
7. شیشه شیر، پستانک و وسایل شیردهی نوزاد را مرتب تمیز و ضدعفونی کنید.
8. خشکی مداوم دهان و بیماری‌های زمینه‌ای را پیگیری و درمان کنید. 

همچنین بخوانید: لمینت دندان چیست

سایت nhsinform توصیه می‌کند:

” اگر تصور می‌شود که آنتی‌بیوتیک‌ها یا کورتیکواستروئیدها باعث ایجاد برفک دهان شما شده‌اند، ممکن است لازم باشد دارو – یا نحوه مصرف آن – تغییر کند یا دوز آن کاهش یابد.”

درمان برفک دهان چگونه است؟

درمان برفک دهان با توجه به شدت عفونت، سن بیمار، وضعیت سیستم ایمنی و بیماری‌های زمینه‌ای انجام می‌شود. روش اصلی درمان، استفاده از داروهای ضدقارچ است که با مهار رشد یا از بین بردن قارچ کاندیدا به برطرف‌شدن عفونت کمک می‌کنند. از جمله:

۱. داروهای ضدقارچ موضعی

برای درمان برفک دهان خفیف تا متوسط، معمولاً از داروهای زیر استفاده می‌شود:

• نیستاتین (Nystatin): به شکل سوسپانسیون خوراکی برای درمان قارچ دهان استفاده می‌شود.
• کلوتریمازول (Clotrimazole): به شکل قرص مکیدنی، رشد قارچ را مهار می‌کند.
• میکونازول (Miconazole): به شکل ژل دهانی برای کنترل عفونت قارچی تجویز می‌شود.

دوره درمان معمولاً ۷ تا ۱۴ روز است و به نوع دارو و شدت عفونت بستگی دارد.

۲. داروهای ضدقارچ خوراکی

در موارد شدید، گسترده یا مقاوم به درمان موضعی، ممکن است داروهای زیر تجویز شوند:

• فلوکونازول (Fluconazole): یکی از داروهای اصلی درمان برفک دهان متوسط تا شدید است.
• ایتراکونازول (Itraconazole): در برخی موارد مقاوم به درمان و با تشخیص پزشک استفاده می‌شود.

درمان خانگی برفک دهان

درمان خانگی برفک دهان به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین داروهای ضدقارچ شود؛ اما رعایت برخی نکات می‌تواند به کاهش ناراحتی و کمک به روند بهبودی کمک کند:

• نوشیدن آب کافی برای جلوگیری از خشکی دهان.
• رعایت بهداشت دهان و مسواک‌زدن با مسواک نرم.
• پرهیز از غذاهای بسیار تند، اسیدی و داغ که باعث تحریک مخاط می‌شوند.
• استفاده از غذاهای نرم و خنک در صورت وجود درد هنگام غذا خوردن.
• شست‌وشوی ملایم دهان با آب ساده و پرهیز از دستکاری یا تراشیدن پلاک‌های سفید.
• مصرف ماست و مواد غذایی پروبیوتیک

قطره برفک دهان نوزاد

نیستاتین (Nystatin) یکی از داروهای رایج درمان برفک دهان نوزادان است. این دارو طبق دوز تجویزی پزشک و معمولاً پس از شیردهی، با قطره‌چکان تمیز روی زبان و بخش‌های داخلی گونه‌های نوزاد پخش می‌شود تا با مخاط دهان تماس داشته باشد.

اگر نوزاد از شیر مادر تغذیه می‌کند و مادر نیز علائم عفونت قارچی نوک پستان دارد، درمان هم‌زمان مادر با داروی ضدقارچ مناسب، طبق نظر پزشک، برای جلوگیری از انتقال مجدد توصیه می‌شود.

عوارض برفک دهان چیست؟

برفک دهان در بیشتر افراد سالم، عفونتی سطحی و قابل درمان است و معمولاً عارضه جدی ایجاد نمی‌کند. بااین‌حال، در صورت گسترش عفونت، تأخیر در درمان یا وجود نقص ایمنی، ممکن است زیر بیشتری به وجود بیاید.

• اختلال در بلع و تغذیه به دلیل درد و سوزش دهان
• گشترش عفونت به مری به خصوص در افراد دارای نقض ایمنی
• عود مکرر عفونت در صورت عدم رفع مشکل زمینه‌ای
• قرمزی، التهاب و بثورات قارچی در ناحیه پوشک در نوزادان

نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به دکتر

برفک دهان عفونتی قارچی و قابل درمان است که معمولاً با لکه‌های سفید، سوزش و درد دهان همراه می‌شود. در صورت تداوم یا عود عفونت، باید عوامل زمینه‌ای مانند دیابت و ضعف سیستم ایمنی بررسی شوند. تشخیص دقیق ضایعات دهانی، انتخاب دوز صحیح قطره‌ها و داروهای ضدقارچ و بررسی عوامل زمینه‌ای ایجاد عفونت، نیازمند ارزیابی پزشکی است.

تشخیص دقیق ضایعات دهانی، انتخاب دوز صحیح قطره‌ها و داروهای ضدقارچ و بررسی عوامل زمینه‌ای ایجاد عفونت، نیازمند مراجعه به پزشک است. اگر خود یا فرزندتان با لکه‌های سفید مداوم در دهان، سوزش ساقه زبان یا اشکال در بلع مواجه هستید، می‌توانید از طریق پلتفرم طبیبینو به برترین پزشکان متخصص عفونی، متخصصان بیماری‌های دهان مجرب کشور متصل شوید و در کوتاه‌ترین زمان، نوبت ویزیت حضوری یا مشاوره آنلاین خود را در سامانه طبیبینو دریافت کنید.

آیا برفک دهان خطرناک است؟

معمولاً خیر؛ اما در افراد دارای نقص ایمنی ممکن است به مری گسترش پیدا کند و بلع را دشوار کند.

دلیل برفک دهان چیست؟

عامل اصلی آن تکثیر غیرطبیعی قارچ کاندیدا آلبیکنس در مخاط دهان است.

علائم برفک دهان نوزاد چیست؟

لکه‌های سفید داخل دهان، بی‌قراری هنگام شیر خوردن و امتناع از مکیدن از علائم شایع هستند.

برفک دهان HIV است؟

خیر؛ اما برفک شدید یا مکرر بدون علت مشخص می‌تواند نیازمند بررسی از نظر HIV باشد.

برفک روی زبان نشانه چیست؟

ممکن است نشانه عفونت قارچی کاندیدا باشد؛ البته هر سفیدی روی زبان برفک نیست.

آیا درمان خانگی برفک دهان امکان‌پذیر است؟

مراقبت‌های خانگی به کاهش ناراحتی کمک می‌کنند، اما درمان اصلی معمولاً به داروهای ضدقارچ نیاز دارد.

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/oral-thrush/symptoms-causes/syc-20353533

https://dermnetnz.org/topics/oral-candidiasis